CUMA TOPLANMAK DEMEK..YA CUMA NAMAZI?

Cuma, kelimesi, Arapça asıllı olup “Toplamak, bir araya getirmek” anlamını içerir. “Yedi“ günden oluşan hafta (Farsça heft; Arapça sebt)’nın altıncı gününe denk gelir.      Yani,  “Hafta”nın bitiminden bir gün öncesine denk gelir. “Hafta”nın sonuna gelindiğini hatırlatır. Hafta sonu başlar yani…

 Daha da yakın zamandan geriye baktığımızda “Cem etmek,  toplamak, mecmua, cemiyet…gibi anlamlar içerir.

  ..ve Cuma namazı?...

Yine hiç şüphesiz,  Müslümanların  bir araya gelip kıldığı bir namaz olan “Cuma Namazı”, diğer namazlardan ayrıdır. Şeklen benzese de, içerik ve anlam olarak, verdiği mesaj, taşıdığı ve olması gereken şartlar  açısından farklılık arz eder. 

Dini ilmihal açısından yahut  ‘namazın şartları’ diye bildiğimiz kural ve kaidelerden farklıdır “Cuma Namazı”. Kısacası kabul olması, geçerli sayılması için bazı şartlar aranır.

   Hutbe okunur  (Topluma hitap edilir).

   Mesaj verilir. 

  Her yerde kılınmaz,

  Tek başına kılınmaz. (Mezhep imamları arasında ihtilaf olsa da en az 3 kişi)

  Cemaatle ( toplu) kılınır.

  Herkse açık alanlarda kılınır.

 Yetkili kişi tarafından kıldırılır.    

     ….

Elbette ki, bu kurallar;  yukarıda tadât edilen (sayılan) şartlardan bazılarıdır. 

   Cuma Namazı, ibadetin yanı sıra bir sosyallik içerir. Müslümanların birlik-beraberliğin içinde toplu şekilde kılınması, ezan dışında özel bir çağrı (salâ okunması) yapılması, imamın (hatibin) yüksek bir mevkiiden hitap etmesi, gerekli katılım olmayınca kılınamaması. Bütün bunlar namazdan ziyade, topluma, topluluğa, toplanmaya, haftalık bir araya gelinmeye vesile özelliği taşır.  

  Daha da önemlisi,  Kuran-ı Kerim’de bu namaz için “Koşun” emri yer alır. Diğer namazlara koşmak kelimesi kullanılmazken, bu  namaz için “Allah’ın zikrine koşun..” emr-i ilahîsi yer alır.

            Tüm bu özelliklere bağlı olarak da, müslümanlar için adeta “bayram” günü gibi kutsallık arz eder. Nitekim, Sosyal medyadaki “Cuma mesajları” –Cuma namazı kılmayanlar arasında dahi- adeta bayram havası verir. Dillerde dolanır “Hayırlı Cumalar”…

        İşte bu minvalde, "Cuma" gibi güne özel “Hutbe”  de ayrı özellik ve işlev yüklenir.  Pür dikkat dinlenir/dinlenilmesi gerekir. Hutbe okunurken, irâd edilirken,  aynı safta bulunduğunuz, yanınızdaki kişiye  -eğer konuşuyor, dinlemiyorsa sus dahi denilmez- uyarı yapmak bile sizin sevabınızı yok eder, eksiltir.

         Diğer yandan,  okunan bu “Hutbe”nin  metinleri de Diyanet İşleri Başkanlığınca hazırlanarak, tüm camilerde/ cuma namazı kılınan yerlerde okutulur. 

          “Hutbe Konuları” da,  bir başka tartışmaları oluşturur. İmam-Hatipler yahut müftülükler kendisi hazırlasın, bölgesel/yöresel olsun konular diye. Tıpkı merkezi ezan sistemi gibi bir tartışma alır, görüş ayrılığı doğar. Cami’e yakın apartman sakinleri yüksek ezan sesinden rahatsız olduğunu öne sürüp sesin kısılmasını isterken; uzaktakiler de, yüksek apartmanlar/yapılardan dolayı sesin kısık geldiğinden hatta hiç duyulmadığından  sıkıntı duyar. 

 

     İster merkezi  hutbe okunsun, ister yerel hutbe okunsun önemli olan kullanılan dil ve üsluptur. “Hitabet”te   esas alınan usül  ve yöntemler gibi,  “Hutbe” deki kullanılan dil ve kelime de önem arz eder hiç şüphesiz.  “Mahir insanın elindeki taş, cevher olur” misali, kelimler özenle seçilmeli ve telaffuz edilmelidir.  Hani bazen deriz ya “ İlm-i siyaset “ diye öyle bir şey yani. Öyle tartışmalar yaşanıyor ki, “Hutbe”de verilen/alınacak mesajdan ziyade, kullanılan kelime ve kavram haftalarca tartışılıyor. Cuma ve hutbenin  kutsiyetine zeval zemini hazırlanıyor.

       Bâhusus, ayet ve hadislerde geçen kelime ve kavramlarında dikkatlice tefsir edilip yorumlanması önem arz eder.  Diyanet İşleri Başkanlığı’nın hazırladığı hutbe metinlerinde, yine diyanetin yayınladığı-eski/yeni- meal ve tefsirlerde farklı anlamlar verilebiliyor.

              Böylesi bir özellik addeden ve toplu mesajların verildiği  “Cuma Namazı”  ile “Cuma Hutbesi”ne dikkat çekmek istedim…. 

             Hayırlı cumalar…