Araştırmak varken serde, arşiv de olmazsa olmaz elbette. Eski evrak, belge, metin doküman ne varsa, hele de Osmanlıca yani eskimeyen Türkçe ile yazılmış tapu, senet, makbuz….Büyük özen gösteririm, titizlikte muhafaza etmeye gayret ederim. Rahmetli babamın vefatından sonra -mekanı cennet olsun- “Bavulu” geçti elime. En büyük miras addettim.
Hep merak ederdim, babamın özel saklama yerlerini, duvarda mahfuz “Gömme Dolabı” vardı, bir de tahta “Bavulu”… Ara sıra açar/kapatır; yazar/çizer kontrol ederdi. Çocuk gözüyle bakar dururdum. Kalın taş duvara oyulmuş “Gömme dolap”ın içerisi sanki not defteri, yahut ajanda; Neler yazmazdı ki!...Sarı inek buzağıladı… Hakkı doğdu, tarlayı herk ettim.. ..borç aldım...vs.. yazdıkça yazardı rahmetli.
Tahta “Bavul” ise, adeta evrak dolabı idi. Kıymetli evrak, senet, tapu, nüfus hüviyet cüzdanı…Hepsi o “Bavul”da muhafaza edilirdi..
Derken, elime bir sürü “Çeyiz Senedi” geçiverdi bavulu açınca. Bir sürü diyorum doğru yani. Babamın sekiz kızı var idi. Gel gör ki, 5 çeyiz senedi çıktı o bavuldan. Kalan 3 bacımın/kız kardeşimin çeyiz senedine rastlamadım, belki oğlan tarafına vermiştir. Yahut tek suret düzenlenmiştir. Belki de kaybolmuştur her neyse!...
O dönem, “ Çeyiz sermek”, “Çeyiz yazmak”, “Çeyiz sandığı” önem taşıyan gelenek ve göreneklerindendi. Şimdi unutulur oldu haliyle.
Çeyiz, gelin gidecek kız için, baba evinden verilecek her tülü eşyanın bütünü ifade eder. Bu eşyalar da, düğünün son günü, gelin ata binmeden/ baba evinden çıkmadan önce özellikle köylerde/kırsal kesimde öğretmen veya köy imamı tarafından liste halinde kayıt altına alınır ve “Çeyiz Yazma” denilirdi. Yazılan bu eşyaların listesinin yer aldı belgeye de “ Çeyiz Senedi” adı verilir ve alt tarafı en az üç kişi tarafından imzalanarak karşılıklı teslim-tesellüm yapılır idi..
Keza, ben de o babanın evladıyım ya, severim arşivi, bavulu, çantayı. Bir de ne göreyim. Bacılarımın/ kız kardeşlerimin çeyiz senetleri. Eski kuşağız ya hani, halen “Bacı” diye hitap ederim “Abla”larıma. Haliyle merakla inceleyip okumaya çalıştım çeyiz listesini. Elbette Türkçe yazılı ama, hani derler ya sanki doktor yazısı. Zor okunuyor. En eski “Çeyiz senedi”ni iyice inceleyip okudum. Fadime bacımın -mekanı cennet olsun- çeyiz senedi idi. Her ne kadar tarih yazılmamış olsa da 1971 yılı kuvvetle muhtemel. Çünkü, 2 yaş küçüğü olan Belgüzâr bacımın çeyiz senedinin tarihi üzerinde yazıyor idi (1973). Altında da üçü şahit beş kişinin adı yazılı, 3 kişinin imzası bulunurken, diğer iki kişi ise parmak basmış, demek ki okur-yazar değil.
Bir diğer çeyiz senedinde kendi el yazımı görünce, hemen hatırlayıverdim o yılları, 1988 yılı idi, liseyi bitirmiş, iş arayışları peşinde idim. Demek ki düğün sürecinde, büyüklerimiz benim yazmamı istemişler ve kaleme almışım. Ağlamaklı olarak yazsam gerek, Kız kardeşim gelin gidince iyice ağladığımı hatırlarım hep, rahmetli annem de- cennet mekan- hep söylerdi “Oğlum, Meliha’ya çok ağladın gelin giderken” diye.
Neyse, o günleri hatırlayıp tekrar göz pınarlarımdan yaş süzülmeden devam edelim konuya.
Bizler, eskiyi hatırlaması, gelecek nesil için de kaynak teşkil etmesi babında, çeyiz listesini -o zamanki isimlere sadık kalarak- paylaşayım istedim. Eşya, kapkacak adedine/sayısına fazla girmek istemedim. Çeyizin toplam tutarı (yekun bedeli) o zamanki para ile 15 bin lira. Liste şöyle:
“Antep kilimi, yün çul, makat halısı, yün namazlağı (seccade), halı yastık, yün yastık, yün çuval, halı heybe, yün kilim, yün perde, yatak, bakır takımı (35 Adet), masa takımı, sandalye, sandık takımı, elbise, damat elbisesi…”
Bir diğer bacımın “Çeyiz senedi”ne bakınca; “Kıl çul, kendir çul, kulplu kazan, ileğen, karyola, ibrik, ilenger, milangaz, güveği elbisesi, kara kazan..vs.”
Şeklinde sıralanıveriyor. Bilvesile yine babamı-, annemi ve bacımı hatırlayıp, ruhlarına ithafen birer fatiha okudum. Hayattaki bacı ve kardeşlerime de sağlık, afiyet ve huzurlu/ hayırlı ömürler diliyorum.
Çok değil yarım asır evvelindeki bu çeyiz listesini, günümüz çeyiziyle kıyaslayalım desem;
Ne dersiniz?..









