Salnameler, bize geçmişteki yıllık bilgileri anlatır, hatırlatır. Ben de öyle yapayım istedim. Hatırlatayım geçmişi, tâ 131 yıl evvelki Yozgat’ı.1311 tarihli “Ankara Vilayeti Salnamesi”nden Yozgat Sancağı’nı bugünkü Türkçe ile paylaşayım istedim.
Salnameler, Osmanlı döneminde ait yazı ve konuşma diliyle olduğundan, okumak da yazmak da özel bir çaba gerektiriyor. Dahası, o dönem kültürünü bilmezseniz, kelimelerin ne anlam içerdiğini bir hayli zorluk çekebilirsiniz.
Salnamenin Osmanlıca aslından, kendi okumamla aktarmaya çalışacağım, Zira, bazı çevirilerde bariz hatalı okumalar yapıldığı aşikardır.
Yozgat, 1895 yılında Ankara Vilayetine bağlı Sancak olup, merkez ilçe, Akdağmadeni ve Boğazlıyan olarak üç kazadan (ilçe) ibarettir.
Bu salnamenin tamamı uzun olduğundan, baş kısmını, cümle ve paragraf yapısını bozmadan aynen günümüz Türkçesine çevirerek, paylaşıyorum.
“Yozgat Kasabası..
Vilayetin (Ankara) doğusunda, 36 saat (yürüyüş) uzaklıktadır. Denizden yüksekliği (sath-i bahr) takriben 1000 metredir. “Muslubelen”, “Kabaktepe” ve “Çamlık” adı verilen birbirini takip eden (müteselsil) yüksek mevkide, hoş ve havadar küçük dağların eteğinde kurulmuş, 138 senelik bir memlekettir (1757).
Bundan 25 yıl önce ( 1870) vilayet merkezi olması ve diğer illere oranla fazla nüfusa sahip olmasıyla vilayet merkezi sayılmakla, diğer sancaklara göre üstünlük taşımaktadır. Kasaba merkezi, konum olarak yüksek ve sonradan oluşturulmuş olmakla bina ve evlerin yapılışında görülen mimari sanat, vilayetin diğer yönlerine kıyaslanmayacak ölçüde yeni ve modern özelliğiyle ve Abdül Cebbarzâdelerin özel hayratından olan Cami-i Kebir gerçekten bakışları çekmekte (dikkat çekmek) ve benzersizdir.
Doğu ve batı tarafından bazı ufak tefek bahçeler olup halk, yaz mevsiminde temiz hava almak ve gezip eğlenmek, rahatlamak için bu bahçelere giderler.
Şekerpınarı ve Soğukoluk adındaki suları, gerçekten her yerde bolca göremeyeceği doğal güzelliklerdendir. Hele şehrin güney tarafını süsleyen “Soğukoluk” mevkii, yüksek konumuyla beraber ufak bir çamlık da olup, gayet hoş bir ağaçlığın ortasında bulunmak münasebetiyle memleketin en hoş ve havadar yeri sayılmakta, zevk ve sefa düşkünlerine bahar mevsiminde ve özel günlerde, diğer yerlerden ziyade huzur ve gezinti yeri olmaktadır. Yozgat kasabasında Haziran başlangıcından Temmuz başına kadar “Köhne panayırı” adıyla açılan “Pazar” pek çok rağbet görmekte ve kalabalıktır. Buraya vilayetin her tarafından ve çevre vilayetlerden pek çok vatandaş toplanarak en ziyade at, kısrak, merkep, ester, kara sığır ve diğer hayvanlar alınıp satılır…”
“Salname”nin devamını merak edenler, mezkur salnameden okuyabilirler. Yahut tarafıma ulaşarak istifade edebilirler.
