CABBARZADE ABBAS HİLMİ NA'İL PAŞA (ÇAPANOĞLU)

Değerli okurlar, Abbas Na'il Paşa, Osmanlının en büyük iki ayanından birisi olan Çapanoğulları sülalesine mensuptur (diğer ayan Karaosmaoğullarıdır) .

Vezir olmadığı halde II. Mahmut tarafından hilat giydirilerek diğer vezirler gibi valilik unvanı ile şereflendirilmiş, Sivas ve Çankırı valiliği yapmıştır.Babası Cebbarzâde (Çapanoğlu) Süleyman Bey'in 35 çocuğundan birisidir. 

Na’il Abbas Paşa’nın nerede ve ne zaman doğduğu bilinmemektedir (ö. İstanbul 1859) Çok küçük yaşta İstanbul’a gönderilmiş ve devletin çeşitli vazifelerinde bulunmuştur.

Süleyman Bey'in zamanında Dergâh-ı âlî de (sarayda) kapucubaşılık payesi ile değişik görevlerde 14 Çapanoğlu bulunuyordu. Bunların bazıları, Anadolu da adeta sikkesiz padişah gibi hüküm süren, savaşlarda en fazla asker toplayan, sulh zamanı İstanbul' un savaşta da tüm ordunun et ve un ihtiyacını karşılayan Süleyman Bey'i disiplin altında tutmak için sarayda bir görev verilerek adeta rehin gibi tutulurlardı.

Na'il Abbas Paşa da ıstabl-ı âmire Kapucubaşılığı  ile Surre-i hümayun alayı emini olarak Hicaz’a gidip gelme vazifesi görevlerinde bulunmuştur (Sürre alayları, hac zamanı padişahların Hicaz’a gönderdikleri hediye ve paraları götüren muhafız alayıdır).   Çapanoğlu sülalesinden birçok bey de Sürre Eminliği görevinde bulunmuştur.

 1821’de sipahiler ağası olduktan bir yıl sonra azledilen Abbas Paşa, bir yıl sonra yeniden aynı göreve getirilmiştir. 1824’te Edirne bostancıbaşısı olmuş, bir müddet de mabeyn-i hümayunda (Osmanlı sarayında devlet işlerinin görüldüğü yer) kapıcılar kethüdalığı(*) yaptıktan sonra 1846’te Mîr-i Mîrân (beylerbeyi) rütbesi ile Karesi (Balıkesir) kaymakamlığına getirilmiştir.

Bir sene sonra İstanbul’a dönmüş, 1848’de ise Sivas sancağında mutasarrıflık vazifesine atanmıştır. 1849’da bu görevinden azledilince İstanbul’a dönmüştür.(26 Cemâziyelâhir 1275- M.1858). Ocak 1859’de vefat eden Abbas Na'il Paşa’nın kabri İstanbul Sultan Bayezid Camii haziresindedir. Akrabam Mustafa Çapanoğlu ile birlikte ziyaret edip bir Fatiha hediye etmiştik. Hazire içinde başka Çapanoğlu beyleri de var onların Mustafa Çapanoğlu’nun elindeki belgeden onları da bulup ruhlarına Fatiha okumuştuk.

Bir yangında evini kaybeden Na'il Abbas Paşa’ya Sultan Abdülmecid bir ev hediye etmiştir. Nâ’il mahlası ile şiir yazan Abbas Paşa’nın tek eseri Dîvânı’dır. Sade bir dil kullanmıştır.  Geleneği yaşatan şiirleri ile Yozgat’ın kayda değer şâirleri arasındadır. Arşiv belgelerinde memuriyeti boyunca maddî sıkıntılar yaşadığı ve Sivas’taki vazifesinden borçlu olarak ayrıldığı hususunda belgeler mevcuttur. Allah’ın rahmeti üzerine olsun.

Bir Kasidesinden:

Şehin-şâh-ı kadir-dân Hazret-i Abdü'l-Mecîd Hân'ı

Hudâ mazhar buyurdı her husûsda şâh-ı devrânı

Hudâvend-i mu'azzam kutb-ı âlem kavs-ı Îsî-dem

Medâr-ı râhat-ı berreyn ü bahreyn Fâtih-i sânî

Nice şehzâdegânla âlemi ihyâ idüp Mevlâ

İki şehzâdesin birden hıtâna oldı i'lânı

Uzatma Nâ’ilâ tûl u dırâz elfâzı kasr eyle

Du'âya başla kim buldı kasîde hadd ü pâyânı

Kemâl-i pîr idüp Allah seni taht-ı hilâfetde

Cihân durdukça dur eyle hıtân-ı şehzâdegânı

(Fatîn Dâvud (1271). Hâtimetü'l‑Eş‘âr. İstanbul. 385, 386.)

(*) Enderun görevlilerinden terfian tayin edilen kapıcılar kethüdâsı, kapı ağası vasıtasıyla padişahtan aldığı emri veziriazama ve divan üyelerine ulaştırırdı. Aynı zamanda Dîvân-ı Hümayun'un düzeninden sorumlu olup bu hizmetleri sırasında elinde gümüş asa bulundururdu.

Kaynaklar: Hatice Özdil-Yozgatlı divan şairleri

                   Ali Tavşancıoğlu- Yozgat’ın Kadim Şairleri,

                   Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN

                    Abdulkadir Çapanoğlu arşivi