BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 20.11.2017 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
 
 
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
248
Dün
:
4601
Toplam
:
13179724
SÖZDEN SÖZE Muhsin KÖKTÜRK
YOZGAT BİLMECELERİNDEN BİR DEMET
muhsinkokturk@hotmail.com
Bilmeceler halk zekâsının yaratıcı ürünleridir. Yaratıcıları bireyler olan, ancak söyleyeni bilinmediği için ortak ürünler kapsamına giren bu ürünler, geçmişte uzun kış gecelerinin eğlence aracıydı. Günümüzde ise daha çok çocukların eğlence aracı durumundadır.

Yozgat, bilmece kültürü açısından oldukça zengindir. Şöyle çocukluk günlerimi anımsadığımda bu kültürün bende bıraktığı izler aklıma geliyor. İki öbeğe ayrılırdık. Bu öbekler üçer dörder kişilik olurdu. Birbirimize bilmeceler sorarak yarışırdık. Ödüllüydü bu yarışmalar. Ama bu ödül öyle somut değil, soyut nitelikteydi. Örneğin bilmece soran öbeğin başkanı, bilmece sorduğu diğer öbeğe, “Bilirseniz iki cami veririm size, bilemezseniz iki cami veriyor musunuz bize?” diye sorardı. Diğer öbek teklifi kabul ederse bilmece sorulurdu. Karşı taraf bilmecenin yanıtını bilirse ödülü kazanırdı. Sonra da bilmece sorma sırası onlara gelirdi. Sonunda hangi taraf daha çok ödül almışsa o taraf kazanmış olurdu. Bazen de bir oyuna hangi tarafın başlayacağını belirlemek için kullanırdık bilmece sormayı.

Yozgat bilmeceleri, kuşkusuz ülkemizin diğer illerindeki bilmece kültürüyle ortak pek çok özellik taşır. Bunlar halkın yaşantısıyla sıkı bağlantısı olan konu ve kavramları içerir. Örneğin bitkilerden buğday, ayçiçeği, çiğdem; hayvanlardan fare, tavşan balık, deve; araç ve gereçlerden kağnı, lamba, övendire, çivi, körük, çizme, tüfek; doğayla ilgili kavram ve olaylardan şimşek, güneş, gök, yıldızlar, dolu, sel ve benzerleridir bunlar.

Yöremizde kullanılan bilmeceler, çoğunlukla, kolay ezberlenmeyi sağlayan ve söylenişe güzellik katan ses benzerlikleri (uyak) içerir:

Ak üstünde karalar
Birbirini kovalar (yazı)

***

Altından içilir
Üstünden biçilir (koyun)

***

Aldım ele, vurdum yere
Tüh, Allah belanı vere (sümük)

Yozgat bilmecelerinin bir bölümü mâni biçimindedir. Hece ölçüsünün 7’li kalıbına uygun bu bilmeceler kulağa daha hoş gelir:

Ah umutlar umutlar
Göz nurundan bulutlar
Ayaklarından emer
Tepesinden yumurtlar (buğday)

***

Üstünü çorap yaptım
Altını kebap yaptım
Kestim senede bir gün
Büyük bir sevap yaptım (kurban)

Örneklerde de görüldüğü gibi, Yozgat bilmeceleri genellikle ikilik ve dörtlüklerden oluşmaktadır. Bu yönüyle bilmecelerde şiirsel bir hava vardır.
İçerisinde yanıtlara ilişkin çeşitli ipuçları bulunan bilmecelerimizden kısa bir derleme sunuyorum sizlere:

Akşam kusar
Sabah yutar (yüklük)

***

Aldır abası, yeşildir küpesi
Bunu bilmeyen eşek sıpası (kiraz)

***

Altı taş, üstü taş
İçinde bin bir baş (hamam)

***

“Anne”ye değmez, “baba”ya değer
“Hala”ya değmez, “emmi”ye değer
“Vallaha” değmez, “billaha” değer (dudaklar)

***

Attım rafa
Bir kuru kafa
Yemesi tatlı
Maymun suratlı (ceviz)

***

Ben giderim, o gider
Üstümde gölge eder (şemsiye)

***

Benim bir evim var
Sivridir ucu
Taştır dışı
Boştur içi (minare)

***

Bir kuyu var
İçinde altın, gümüş suyu var (yumurta)

***

Bir küçücük kumbara
Zahre çeker ambara (kaşık)

***

Bir küçücük sel taşı
İçinde beyler aşı
Pişirirsen aş olur
Pişirmezsen kuş olur. (yumurta)

***

Bir oğlum var
Gelen öper, giden öper (bardak)

***

Dağdan gelir, taştan gelir
Bir kükremiş arslan gelir (sel)

***

Elde yapılır
Ete takılır (küpe)

***

Gözelek gözelek gözü var
Beyler önünde sözü var (bal)

***

Hey heriye heriye
Asker dizilmiş beriye
İnsanoğlu var mıdır
Arka üstü yürüye (cenaze)

***

İçi kıllı, dışı kırmızı (kuşburnu)

***

Karnı var, küp gibi
Bacağı var, çöp gibi (lahana)

***

Kısacık boylu,
Mor kadife donlu (patlıcan)

***

Kıvrım kıvrım kemik ev
İçinde boynuzlu dev (salyangoz)

***

Mavi atlas
İğne batmaz
Makas kesmez
Terzi biçmez (gök)

***

Sarı tavuk dalda yatar
Dal kırıldı yerde yatar (ayva)

***

Şu dağlar, ulu dağlar
Kürk üstüne kürk bağlar
Ne satan ağlar ne alan ağlar
Başını kesen ağlar (soğan)

***

Tatlıca eti var
Püsküllüce götü var (balık)

***

Yer altında kırmızı minare (havuç)
Bir başka yazımda, bir başka Yozgat kültürüyle karşınızda olma dileğiyle…


10.10.2017

Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
YOZGAT BİLMECELERİNDEN BİR DEMET
Katarakt ameliyatı nedeniyle yazılarıma kısa bir süre ara vermem gerekiyor. Saygılarımla.
Muhsin Köktürk -- 07.11.2017 11:23
ÖFKE KONTROLÜ
Değerli Okurlarım,
Eşimin tansiyon sorununu çözmek için uğraştığımdan yazılarıma bir süre ara vermek durumunda kaldım. En kısa zamanda yeniden yazmaya başlayacağım. Bu aradan dolayı özür diler, saygılarımı sunarım.
Muhsin Köktürk -- 21.09.2017 18:18
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
Değerli Okurlar,
Zaman zaman yazılarıma ara verdiğim oluyor. Sanırım yaşlanıyorum. Bu nedenle sık rahatsızlanıyorum. O zaman verimliliğim düşüyor.
Sağ olsun, ne zaman yazılarım arasında yayımlanma aralığı uzasa çok sevgili dostum Abdulkadir Çapanoğlu beni arayıp hatırımı sorar. Bu yaklaşımından dolayı kendisine çok teşekkür ediyorum.
En kısa zamanda yazılarıma yeniden başlayacağım. Bu ara nedeniyle sizlerden özür diliyor, sevgi ve saygılarımı sunuyorum.
Muhsin Köktürk -- 13.05.2017 16:13
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
Sayın Verda Aral Gülbay,
Ben emekli Türkçe öğretmeniyim. Eleştiriye sonuna dek saygılıyım. Zaten öyle olması da gerekir. Bu nedenle kırılmam söz konusu değil. Özür dilenecek bir durum da yok ortada. Zaman zaman ben de bir Yozgatlı olarak bazı tutumlarımıza isyan ediyorum. Bunu yazılarımda dile getirdiğim çok oldu.
Kuşkusuz Yozgat'ı ve Yozgatlıyı eleştireceksiniz. Gerektiğinde olumsuz yanları ortaya koyacaksınız. Bundan daha doğal ne olabilir?
Görüşleriniz sizin olduğu kadar bizim için de değerlidir.
Her şey gönlünüzce olsun.
Saygılarımla.
Muhsin Köktürk -- 13.05.2017 16:09
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
YorumunuzGününüz aydın olsun ,Muhsin Bey .
Sizinle daha öncede yazıştığım için beni hatırlamamanıza şaşırdım evet sizinle konuşmayalı çok oldu sağlık sorunları yüzünden arayamadım sizi.Ben Yozgat'a ve Yozgat'lıyasaygı duyarım ,ailemin bana verdiği en güzel mirastır bana.
Benden düşüncelerimi paylaşmamı istendi gazetenize ben de çok mutlu oldum sizi tanıdığım için de sizinle konuştum .Ama en mutlu olduğum anda sizden gelen bu sözler beni son derece üzdü özürümü de diledim ama siz buna cevapta vermediniz.Olsun ben üzülmemem insanların düşünçelerinde saygı duyarım,Anladım ki beni ara-nızda görmekten pek mutlu olmamışsınız ,artık fikirlerimi paylaşımda bulunmayacağım .
Sayfanızı işgal ettiğim için bağışlayınız.
Saygılar.
verda aral gülbay -- 11.05.2017 12:36
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
Selam Muhsin Bey ,cevabınız beni çok üzdü,zira uyuyan sizler değilsiniz ki.ben annelere yazdım galiba atladınız.Bie ata sözü vardır ,''Çiğeri beş para etmeyenler,adam oldu ''denir ya
işte benim sözüm onlara secilene kadar ağamsın ,paşamsın ,derler sonra tanımazlar secmenleri yok dedirler .
Ama sizi kıedımsa özür dilerim .Saygılar.
verda aral gülbay -- 08.05.2017 18:13
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
Selam Sayın Muhsin Bey.
Sizi kıracak bir şey söylediğimi zannetmem .Susmak söylemin en çok olduğu andır benim için.Sizler olmasydınız bugün bu şehir olmazdı.Sözlerimde size yada Yozgat'lıyı üzdüyse tekrar özür diliyorum .Biz kızlar kader dedik yozgat'ın tabiriyle dışarılılarla evlendik ,Yapacak fazla bir şeyimiz olmadı Yozgat için .Babam hep bize doğduğumuz şehri karnımızın doyduğu bu yere ihanet etmemeyi öğretti.
sizlere ve tüm hemsehrilerime sonsuz saygılar.
verda aral gülbay -- 07.05.2017 15:01
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
Kültürü folklörü ve insanları ayrıcalıklı olan harika bir şekirde doğmak benim için onur.
Türkülerinde yaşanmışlıklar üzüntüler ,sevgiler aşk olan bir şehirdir ,Yozgat .hepimizin kanına işlemiş olan bu duygular bizleri biraz olsun şiire ulaştırmıştır.
Saygılar .
verda aral gülbay -- 07.05.2017 14:47
YOZGATLI FOLKLOR ARAŞTIRMACISI MAHMUT IŞITMAN
Sn.Verda Aral Gülbay 06.04.2017 tarihli diğer mesajınız Serbest Kürsüye aktarılmıştır..
Bilginize..
Yozgat Gzt.
Adınız ve Soyadınız -- 11.04.2017 19:46
YOZGATLICA BİR SÖYLEŞİ
Sayın Verda Aral Gülbay,
Yorumumda bir noktayı atlamışım. Eklemezsem kendimle çatışırım. Neden suskun olduğumuzu söylüyorsunuz yorumunuzun bitiminde. Bu düşüncenizi benim sayfamda paylaştığınız için alınmadım desem yalan olur. Diğer yazılarımı okursanız Yozgat'la ilgili konularda suskun ve duyarsız olmadığımı görürsünüz.
Saygılarımla.
Muhsin Köktürk -- 10.04.2017 15:29
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
1
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00