BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 23.01.2018 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
 
 
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
242
Dün
:
4936
Toplam
:
13343330
A'dan Z'ye A.Kadir ÇAPANOĞLU
YOZGAT NÜFUS MÜDÜRÜ NUSRET ALPER VE SOYADI KANUNU
capanoglukadir@yahoo.com.tr
Devlete 44 yıl hizmet eden Yozgat Nüfus Müdürü merhum Nusret Alper Beyefendi anlatıyor;
Soyadı Kanunu çıkınca, il merkezinde ve merkeze bağlı köylerde halkı nüfus kütüklerine yazmaya başladık. Bizzat köylere gidiyor bazen kapalı bir yerde bazen açık havada köylüyü sırayla yazıyorduk. Karşımıza gelen köylüye soruyorduk.

- Kendine bir soyadı seçtin mi?
- Yok,efenda (efendiağa)
- Adın ne?
- Mehmet.

Bakıyorduk boyu uzun. Bunun soyadı “selvi” olsun diyor öyle yazıyorduk. Ya da Çınar oluyordu.
- Hemşerim bundan sonra senin adın soyadın Mehmet Selvi deftere böyle yazdık diyorduk.
- Emrin olur efenda deyip elimize sarılıp gidiyor.
Sıradakine soruyorduk.
- Adın ne?
- Ahmet. Adam biraz esmer tenliyse yaz “kara”
- Hemşerim, senin adın soyadın Ahmet Kara
- Emrin olur efendaAllah razı olsun.
- Adın ne?
- Ali
- Olmaz, Alevi ismi, Yaz Ömer. O gün hava bulutluysa, yaz soyadı Bulut.
- Hemşerin, senin adın Ömer soyadın Bulut.
- Adın ne?
- Haydar. Olmaz Alevi ismi. Yaz Ebubekir. O sırada şimşek çakıyor, yaz şimşek.
- Hemşerim senin adın Ebubekir, soyadın Şimşek.
- Emrin olur.

Merhum Nusret Alper’in latife olsun diye anlattığı soyadı yazma işinde kısmen de olsa gerçeklik payı vardı. ÇünküOsmanlı İmparatorluğu'nda, Batıdaki gibi soyadı kullanılmıyordu, yani Türklerin soylarından gelen bir adları yoktu. Sosyal ilişkilerde yalnız isimlerin kullanılması, devlet işlerinde ve sosyal hayatta karışıklıklara yol açıyor, isimlere eklenen lakaplarsa problemi çözmekten uzak kalıyordu.

Bunları gidermek için bazı yollar bulunmuştu. Örneğin, askerlerin adlarının yanına doğdukları yerin adı ekleniyordu. “Mustafa Kemal, Selanik” gibi. Ama bunlar, soyadının yerini kesinlikle tutamazdı. Toplum hayatındaki bu kargaşa, 21 Haziran 1934 yılında kabul edilen "Soyadı Kanunu" ile sona erdi.

Soyadı Kanunu'nun kabulü, toplumsal alanda yapılan devrimlerinden birisidir.
Kanuna göre söylerken ve yazarken “ön” ad önde, “soy” ad sonda kullanılmalıdır. Edebe aykırı ve gülünç soyadlarının, aşiret, yabancı ırk ve millet isimlerinin, rütbe ve memuriyet bildiren isimlerin soyadı olarak alınmasına izin verilmez. Soyadı seçme görevi “koca ”ya verilmiştir.

Bu yasayı takiben 26 Kasım’da çıkarılan 2590 sayılı kanunla"ağa", "hacı", "hafız", "hoca", "efendi", "bey", "beyefendi", "hanım", "hanımefendi", "paşa", "hazret" gibi unvan ve lakapların kullanılması yasaklandı.

Nitekim bizim Osmanlı Ayanlığı’ndan gelen Çapanoğlu unvanımızın soyadı olarak alınmasına kraldan fazla kralcı idareciler tarafından zorluk çıkarılmışsa da aile büyüklerinin sert tepkileri ile karşılaşınca“oğlu” yazılmamak şartı ile önce Çapan soyadı olarak kaydedilmişti.

Bu sıkıntıyla karşılaşanlardan biriside o yıllarda Fransa’da mimarlık tahsili yapan Çapanoğlu Mehmet Muhsin Bey imiş. Konsolosluk çalışanları, 1934 de çıkarılan soyadı kanunu ile Çapanoğlu soyadını alan Muhsin Bey’e soyadını değiştirmesi için baskı yapmaya kalkışırlarsa da Muhsin beyin sert tepkisi ile karşılaşır bir daha bahsini etmezler. (bkz. Yozgat gazetesindeki köşem Çapanoğlu Mehmet Muhsin Bey ve Hindistan’dan gelen mektup).Daha sonra, 1947 yılında Cennetmekân dedem Muhlis Bey mahkeme kararıyla nüfus kütüğünde tashih yaptırarak “oğlu” nu da ekletmişti (yukarda).

Yozgat’ta benim ailem soyadı almak için talepte bulunurken Atatürk’ün yakın çevresinde bulunan örneğin Dr. Adnan Adıvar ve eşi Halide Edip Adıvar karşı çıkmışlar “Soyadı almak adı sanı belli olmayanlara uygun düşer. Biz zaten çevremizde bilinen tanınan insanlarız, bizimadımız, şöhretimiz malumdur soyadına ihtiyacımız yok.” demişlerdi.

Nihal Atsız da “lakaplar varken illa Avrupalılara benzeyeceğiz diye soyadı almaya ne gerek var” diyor ve şöyle devam ediyordu; Soyadı kanunu çıktığında Anadolu Türkmenlerinin zaten soyadı vardı ve bu soyadları çoğu defa “oğlu ile bitiyordu. Çapanoğlu Ahmet, Kadıoğlu Mehmet, Mızrakoğlu filan gibi… Ben yazılarıma eskiden beri “Atsız” imzasını attığım için soyadı olarak bunu seçtim. Son günü müracaat etmiştim. Memur;
- Atsız’ı soyadı olarak alamazsınız, diye kestirip attı,
- Neden?
- Tarihi isimdir.
Bilgin bir memura çatmıştık. Ne yapmalıydım? Ondan daha bilgili olduğumu ispat etmeliydim. Ettim de.
- Tarihi olan “d” ile yazılan Adsız’dır. Benimki “t” ile yazılıyor!
- Benim bu bilgiçliğim karşısında memur habt oldu (etkilendi) ve
- Ha!.. O zaman olur, diye cevap verdi.

Argos Gazetesi genel yayın yönetmeni RoberKoptaş’da özetle şöyle anlatıyor; Baba tarafından ailem 1915’ten sonra Sivas’ta kalabilen Ermenilerdendi. Babaannem de dedem de Ermenice bilmezlerdi. Anadilleri Orta Anadolu Türkçesiydi. “Gittim” değil “gettim”, “usandım” değil” osandım”, “anlamıyorsun değil, “ağnamıyon” derlerdi. Bütün aileler gibi, Sivas’ta ailemin de bir ismi vardı. Şirvanyan diye anılıyorlardı. Bundan yüz yıl önce kilise ve nüfus kayıtlarına bu adla geçmişlerdi. Soyadı kanunu kabul edildikten sonra dedem nüfus dairesine gittiğinde, memurlar onun aile adını taşımasına izin vermediler. Şirvanyan gibi isimlerin memnu, yani yasak olduğunu söylediler. Aileme Koptaş soyadı uygun görüldü. Amasyalı, Yozgatlı, Malatyalı pek çok Ermeni de tıpkı dedemler gibi, nüfus müdürlüğüne gittiklerinde “Memnudur” diyen memurlarla karşılaşmışlardı.

Merhum Nusret Alper Beyefendi’den naklettiğim latife sohbetten esinlenerek yaptığım araştırmada yukarda alıntılar yaptığım Sayın Emine Gürsoy Naskali’nin Cumhuriyet Tarihi Soyadı Hikâyeleri kitabına ulaştım. 600 civarında soyadı hikâyesini anlattığı kitabında şöyle gruplandırmış: Dış görünümden esinlenenler. Hal tavır ve mizaçtan kaynaklananlar. Meslek ve meslek bağlantlı olanlar. İlgi alanına değinen soyadları. Varlık alametlerine göre soyadları. Olaylara bağlı soyadları. Savaş ve askerlik anılarına bağlı soyadları. Tarihe dayanan, köklere uzanan soyadları. Lakapların devamı olan soyadları. Yer isimlerinden soyadları. Kız tarafının soyadları. Göçmen hasreti soyadları. Nüfus memurunun seçtiği soyadları. Atatürk veya saygı duyulan bir büyüğün verdiği soyadları vb. 25 değişik konuda soyadı hikâyeleri var bu kitapta. Ellerine emeğine sağlık.

Soyadı Kanunu'nun çıkmasından 5 ay sonra 24 Kasım 1934 tarihinde TBMM tarafından oy birliği ile kabul edilen 2587 sayılı kanunla cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi.17 Aralık 1934’te çıkarılan yasa ile bu soyadının diğer kişiler tarafından kullanılması yasaklandı.
ATATÜRK soyadı yalnız şahsına mahsustur, hiç kimse tarafından öz ve soyadı olarak alınamaz kullanılamaz ve kimse tarafından hiç bir suretle bir kimseye verilemez.

Kız kardeşi MakbuleHanım dahi Atatürk değil, "Atadan" soyadını almıştır.
Evet, Soyadı Kanunu'nun kabulü, toplumsal alanda yapılan önemli bir devrimdi ama bazı isimler var ki başındaki takı ile daha bir anlam kazanmıyor mu? Zembilli Ali Efendi, Giriftzen Asım Bey,Hafız Burhan, Cezzar Ahmet Paşa, Öküz Mehmet Paşa, Tamburi Cemil, Neyzen Tevfik, Adalı Halil, Kel Aliço, Koca Yusuf, Tatar Ramazan, Keşanlı Ali, Kuyucaklı Yusuf, Hergeleci İbrahim, İpsiz Recep, Topal Osman, Çakırcalı Mehmet Efe, Atçalı Kel Memet, Arhavili İsmail. Resneli Niyazi, İngiliz Kemal, Bulgar Sadık, Hoca Nasrettin, Sülün Osman ve hele “Kel Mahmut” İlk aklıma gelenler.

Çalışma hayatımın 1970 li yıllarında bir mesai arkadaşımın ismi Kıyma felek Kör koca idi. Aynı firmanın ayrı şehirlerinde idik. İsminin anlamını bir türlü kendisine soramadım. Ailenin daha önce doğan bebekleri yaşamadılar da onun için mi bu ismi verdiler acaba. İçimde bir ukde olarak kaldı hep. Olurda bu yazımı tesadüfen okursa selamlarımı ve sağılık dileklerimi iletiyorum…

Not: Resimdeki imza merhum Nusret Alper’in imzasıdır.


21.01.2017

Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
YOZGAT KÜLTÜR MERKEZİ
Değerli dostum,
Yozgat Kültür Merkezi, İstanbul’a yolum düştüğünde ilk ziyaret edeceğim mekan olacak. Bu merkezi böyle dört dörtlük inşa etmek her babayiğidin harcı değildir. Ellerine sağlık bu yolda gayret gösterenlerin. Siz de inşayı taa baştan alıp merkezin sunuma hazır hale geliş aşamasına kadar geçirdiği evreleri, verilen mücadeleyi ve gayretli çalışmaları ne güzel anlatmışsınız. Varlığınız daim ola aziz dostum.
Ben de Yozgat Kültür Merkezi’nin yapımında ve yaşatılmasında insan üstü gayret gösteren Sayın Başkan Ahmet Yılmaz başta olmak üzere, maddi manevi destek veren herkese candan teşekkür ederim.

Mustafa Topaloğlu -- 22.01.2018 14:30
CEP TELEFONU YASAKLANSIN MI, YASAKLANMASIN MI?
Abdülkadir Bey,
Eskiden Mafialar vardı, her taraflar bunların kontrolündeydi. Kanun kuvvetleri bile bunlarla uğraşamazdı. Şimdilerde bunlar bitti gibi göründüysede bu sefer MEDYA MAFİACILIĞI BAŞLADI!.Yok artık makinalı ile taramıyorlar ama milyonların önünde delilsiz, evraksız, kulaktan gelen yalan dolanlarla İNSANLARI LEBLEBİ GİBİ HARCIYORLAR.
Diyeceksinizki ülkede kanun var, mahkemeler var. YOK...ben inancımı kaybettim. Şayet bu ülkede kanun olsaydı bir kere bu medya mafialarına DUR DERLERDİ. Ama birde şu var hani derler ya '' bu başa bu tarak '' ayni öyle. Böyle seyirciye böyle show. Ülkelerde TV programlarının içeriğini seyircinin isteği belirler. Şu an kaç milyon Türk sınırımızda ne oluyoramı bakıyor yoksa kim ile kim
''ne!'' etmiş o programlarımı seyrediyor?
Bu gündüz programlarında güya avukatlar var !!! Yahu bu kadar belgesiz itelemeye, kariyer sahibi insanları rezil etmeye, aile mahremiyetini car car car açıklamaya ne HAKLARI VAR ?
Heye heye taşıyın mahkemelere...Kanal kiminmiş ? Showu yapanların arkalarında kimler varmış, reytingden kaç para dönüyormuş...
Şöyle bitireyim, BAZEN SERT KAYALARADA ÇARPILIR !
hamiyet Nagel -- 17.01.2018 14:43
ŞU HRİSTİYAN BAYRAMI
Sayın Abdulkadir Çapanoğlu,
Yeni yıl olgusunu irdeleyişinizden dolayı sizi kutluyorum. Okuma kültürü çok zayıf bir toplum olduğumuzdan insanlarımız çok rahat yönlendirilebiliyor. Bir de bilinçli biçimde yapılan yanlış yönlendirmeler devreye girince iş çığırından çıkıyor. Kendi kültürel değerlerimizi başkalarına öyle kolay kaptırıyoruz ki anlatmak olanaksız. Çünkü bu değerlerimizin farkında değiliz. Yeni yıl olayı da böyle. İslamiyetin benimsenmesinden önce kutladığımız yeni yılı, kendi kültürümüz çerçevesince tüm dünyaya yayacağımız yere, özellikle Batı kültürünün dinsel yaklaşımlarına teslim etmişiz kendimizi. Kuşkusuz biraz da İslamiyetin bazı kesimlerce bir çıkar aracı olarak kullanılmasının da bunda etkileri var. Durum böyle olunca ne yazık ki insanların bir özel günü çoluk çocuklarınca eğlenerek geçirmesi bazı çevreleri rahatsız ediyor. Acaba yazınızı okuyunca yeni yıl kutlamalarına bir Hıristiyan geleneği olarak bakanlar ne diyecekler?...
Saygılarımla.
Muhsin Köktürk -- 01.01.2018 18:43
CAHİLDİM DÜNYANIN RENGİNE KANDIM
Koskoca bir şehirde böyle saçma sapan bir pazar anlayışı olurmu. Pazar yeri diye yaptıkları yerde otopark yok, süt yoğurt pazarı yozgatın bir ucunda sebze meyve pazarı öbür ucunda böyle bi pazar Yozgat Yozgat oldu olalı görmedi. Rezalet diz boyu efendiler sahipsiz memleket. Herşeyin bir kuralı usulü kaidesi olur. Pazar pazar benzemez oldu. Böyle gidrse bırakın çoruma semer satmak için getmeyi, yakın zamanda 1 kilo süt almak içinde gitmek zorunda kalacağız.
Adınız ve Soyadınız -- 13.12.2017 14:27
BİR ANI
Sayın Çapanoğlu, gönderdiği yazısından girişimci bir ruha sahip olduğunu tahmin ettiğim Sayın Nusret Alper beyi tebrik ediyorum. Keşke aynı karakterdeki kişiler dernek gibi, kooperatif gibi bir çatı altında örgütlenebilseler. Basından takip ettiğim kadarı ile Yozgat kadınları erkeklerinden daha cesur ve daha girişkenler. Hâlbuki, Yozgat’ımız birçok konuda bakir sayılır. Üzüldüğüm bir taraf da kendi esnafımız varken dışardan gelen esnafın açtığı işyerlerine Yozgat yerli halkının daha fazla itibar etmesi. Bu arada Sayın Belediye başkanımızın gerek lise caddesindeki gerekse kuyumcular caddesindeki düzenlemesinden sonra alışverişte sanki daha bir canlanma olduğu izlenimi taşıyorum. Umarım öyledir. Saygılarımla.
SUDE ÖZTÜRK -- 07.12.2017 10:45
PAZARDAN PAZARA
Sayın Çapanoğlu,
Pazardan pazara yazınızı üzülerek okudum. Meyve sebze pazarı ile süt yoğurt peynir pazarının birbirinden uzakta olmasının sebebini anlayamadım. Şehirlerin pazarlarında hepsi aynı pazarın içinde ama kendilerine ayrılan yerlerde olurlar. Bu pazarlarda o kadar çok çeşit var ki mutfak eşyası satanlar, giysi satanlar, güneş gözlüğü satanlar, iç çamaşırı satanlar, ayakkabı satanlar vs. Yozgat pazarında ise bunlar değil köylünün getirdiği ve kendi ürettiği ürünleri kolayca pazarlayabilmesi isteniyor. Umarın Belediye Başkanlığı ve Valilik buna göre tedbir alırlar. Bu araştırma yazınız için sizi kutluyorum. Saygılarımla
SUDE ÖZTÜRK -- 23.11.2017 12:44
PAZARDAN PAZARA
Bu yazanlar doğru ve Yozgat gerçekten bu hale geldiyse Yozgat bitmiş demektir. Alıcının satıcının köylüsüyle kentlisiyle tüm ahalinin pazardan ihtiyaçlarını karşılayabileceği pazar yeri yapılamıyorsa boş yere organize sanayi yapmaktan, sanayileşmekten, tarımı güçlendirmekten bahsetmesin kimse yazık çok yazık. Oysa istimlak edilip güzel bir haftA alık pazar yeri yapılsa alıcı da satıcı da yaşadığı bu sıkıntıdan kurtulur.
RIZA KAYACAN -- 22.11.2017 15:27
PAZARDAN PAZARA
Yazınızı Yozgat Ziraat Odası Başkanı, Damızlık Büyükbaş Hayvan Yetiştiricileri Birlik Başkanı, Kücükkbaş Hayvan Yetiştiricileri Birlik Başkanı, Ticaret Odası Başkanı ve Yozgat Belediyesinden okuyan oldu mu çok merak ediyorum. Yozgatta salı günleri süt yoğrurt almak, yerli sebze meyve almak için ayrı ayrı pazar yerleri canımıza tak etti. Nerde bu köylünün ziraat odası başkanı niye sahip çıkmıyor Yozgat köylüsüne,alıcıyıda düşünen yok satıcıyıda
Ahmet Bulut -- 21.11.2017 13:20
PAZARDAN PAZARA
Sayın Çapanoğlu Beyefendi; Eskiden tüm ahali, köylü kentli bir birini tanırdı. Babam Rahmetli, ilçe köylerinde yaşayan insanların, kim kimle akraba onların bile seceresini bilirdi. Elbette ki, alış veriş, yol arkadaşlığı, borç alma gibi durumlar insanları bir birine yaklaştırıyor kaynaştırıyordu. Eski hayatlar zor, meşekkatli fakat bir o kadar da neşeli, mutlu, paylaşımcı yaşanırmış. Şimdi bankalar borç urganını insanların boynuna geçiriyor. Kimse kimseyi göremiyor.

Yine ince iğneyle kuyu kazıp, geleceğe miras hazırlamışsınız.

Saygı ve hürmetlerimle Selamlar
Kadriye ŞAHİN -- 20.11.2017 22:26
PAZARDAN PAZARA
Sayın Abdulkadir Çapanoğlu,
Yazınızı ilgiyle okudum. Şöyle çocukluk günlerine döndüm bir an. Babamla o salı pazarlarında alışveriş ettiğim günler geldi aklıma. Her şeyin en doğalını ilk elden alıp yerdik. Hiç unutmam, üzümü kasayla alırdık köylülerden. Canlı tavuk, yağ, yoğurt, şimdi arayıp da bulamadığımız organik yumurtalar, daha neler neler...
Ne kaldı ki geçmişin o güzelliklerinden?... O birbirinden bağımsız, bahçeli evler yok oldu. Güzelim "Bademlik" yok oldu. Çamlık o eski özgün havasını yitirdi. O nostaljik faytonlar ortadan kalktı. O eski komşulukların yerinde yeller esiyor şimdi. Kısacası geçmişin tüm güzellikleri silindi belleklerimizden.
Deşme yaramı be kardeşim, deşme! İnan ki gözlerim yaşarıyor o çocukluk günlerimi anımsarken. Ah nerede o eski günler?...
Muhsin Köktürk -- 20.11.2017 21:47
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00