BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 19.12.2018 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
185
Dün
:
4633
Toplam
:
15014478
A'dan Z'ye A.Kadir ÇAPANOĞLU
BİR KIŞ EĞLENCESİ
capanoglukadir@yahoo.com.tr
Değerli okurlar, kış geldi havalar soğudu, Yozgat’ta ve gurbette Arabaşı ziyafetleri başladı. Sosyal paylaşım sitelerinde hemşerilerimiz Arabaşı sofraları resimleri yayınlamaya başladılar. Ama bir folklorumuz daha vardı “TELTELİ”. Sanki unutulmuş.

O yıl Ramazan kış’a rast gelmiş kar yine epey fazla yağmıştı. Annemden altı yaş büyük teyzem, aile büyüklerimize bir iftar yemeği hazırlamıştı ve epeyce kalabalık olarak toplanmıştık. Eniştem Fevzi Olgun, bir süre savcılık da yapan Yozgat’ın ünlü Avukatlarındandı ve yedirmeyi içirmeyi çok severdi, nur içinde yatsın. İki katlı evleri, Saathaneden aşağı doğru inen caddenin aşağı yukarı tam ortasına isabet eden mevkide ve caddenin sağ yanındaki Yozgat’ın eski garajının karşısında idi. Teyzem, kayınvalidesi ve yardımcısı ile güzel bir iftar sofrası hazırlamıştı. Evde, üstünde radyosu, alt tarafında sürgülü pikabı olan mobilyalı bir müzik dolabı ve 78 devirli taş plakları vardı. Ben birazda bilgiçlik taslayarak hemen açıp Zehra Bilir’in çok sevdiğim “Ha bu diyar” plağını koydum. Babam, büyükler varken ayıp bir şey yaptığımı hissettirmek için bana bakarak dudaklarını ısıran bir hareket yaptı ama plak dönmeye başlamıştı bir kere, bende keyfini çıkarmaya başladım.

Ha bu diyar ha bu diyar
Ha bu di ha bu di ha bu diyar

Eledir oğul eledir
Şimdiki zaman beledir
Almış yâri koynuna
Hem öpir hem söyletir

Ha bu diyar ha bu diyar
Ha bu di ha bu di ha bu diyar

Irmak susuz olur mu
Dibi kumsuz olur mu
Doğru söyleyin dostlar
O yar bensiz olur mu

Ha bu diyar ha bu diyar
Ha bu di ha bu di ha bu diyar

Gece çıktım ayaza
Sarıldım bir beyaza
Ele bir yar sevmişem
Hem okuya hem yaza

Ha bu diyar ha bu diyar
Ha bu di ha bu di ha bu diyar

İftardan sonra büyükler hep birlikte Çapanoğlu Büyük Camiine gittiler. Teravi namazlarını kılıp tekrar eve geldiler. Sık sık yapıldığı gibi o gecede hanımlar telteli yapmak için hazırlık yapmışlardı. Yani gecenin sürprizi telteli idi ve gecemiz bununla son bulacaktı.

O vakte kadar fincan oynayalım dendi. Fincan oyunu bir tepsiye ters kapatılan ve tepsinin büyüklüğüne göre takdir edilen 7-9-11 adet fincan ile oynanır. Oynamak isteyenler iki takım oluşturur. Önce İki takımın liderlerinden birisi, göstermeden tepsiye iki fincan ve birisinin içine bir alyans koyar. Öbür takımın lideri fincanlardan birini kaldırır. Alyansı bulursa o takım ebe olur. Bulamazsa öbür takım ebe olur. Ebe olan takım, diğer takım görmesin diye başka bir odada veya biraz uzakça bir köşede tepside ters çevrilmiş fincanlardan birisinin içine alyansı saklar ve diğer takımın bulması için getirip masa üstüne bırakır, kenara çekilirler. Diğer takımın oyuncuları birbirlerine danışarak fincanları birer birer açmaya başlarlar. Ebeliğin onlara geçmesi için ya ilk açtıkları fincanda ya da en son açtıkları fincanda yüzüğü bulmaları gerekir. İlk fincanda bulamazda daha sonra ki bir fincanda bulurlarsa açılan fincan sayısı ebe takım lehine sayı olarak kaydedilir. Oyunun bitişi, takımlardan birisinin kararlaştırılan bir sayıya ulaşmasıyla son bulur.

Yeri gelmişken güzel bir fıkrayı anlatmadan geçmeyelim. Bir kral, şahbazını (doğangiller familyasından çok büyük, iri ve geniş gövdeli yırtıcı bir kuş) öldüren bir avcıyı yakalatıp zindana attırırken derki: "Yarın halkın huzurunda hipodromun ortasına bir masa koyacağım. Masanın üstünde iki tane kapalı fincan olacak. Fincanların birinin altında ölüm yazacak, birinin altında yaşam. Kaderini kendin seçeceksin artık!" O gece gözüne uyku girmeyen avcı, prensesin sesiyle uyanır. "Babam iki fincanın da altına ölüm yazdıracak!" Bunu duyan avcı sevinip hemen uykusuna dönmüş. Ertesi sabah avcı, tıklım tıklım hipodrom meydanına getirilir. Sahanın ortasındaki masaya doğru yürüyüp gelir dimdik masanın başında durur. Bir eliyle fincanlardan birinin üstünü kapar, öbür eliyle uykulu gözlerini ovuşturup haykırır "Kaderimi seçtim kralım! Açın öbür fincanı!"

Fincan oyunu mutlaka bir ödül için oynanır ve oyuna başlanırken de nesine diye sorulur. Bir kış eğlencesi olduğundan çoğunlukla “telteli”sine diye kararlaştırılır. Oyun sırasında heyecan had safhada olduğundan oyunculardan birisi fincanlardan birini açmak için elini uzattığında çoğunlukla ekiptekiler “onu elleme” diye bağırabilir. Açarsın açmazsın bağrışmaları içinde cesaretle davranıp atak oynayanlar ve ona şiddetle muhalefet edenler yüzünden bu bağrışmalar had safhada olur. Bu yüzden oyun sırasında farkında olmadan çok gürültü olur. Yüzüğü saklayan ekip heyecanın doruğa çıktığı bir sırada muziplik olsun diye hazırladığı tepsiye yüzük koymadan da getirebilir. Normal olarak fincanlardan birisinde yüzük olduğunu sanan diğer ekip oyuncuları yine aynı heyecanla, “onu elleme”, “sakın bunu açma”, “ben biliyom valla bunun altında”, “bunu en sona bırakın” gibi haykırışlarla bağıra çağıra fincanları açarken öbür ekibin oyuncuları kıs kıs gülerler. Son fincana kadar boş fincanları açan ekip, son fincanda yüzüğü bulmanın sevinci ile havalara sıçrarken boş fincanın açılmasıyla çok kötü hayal kırıklığına uğrarlar. Şimdi apartman dairelerinde bu oyunu oynasak etrafı rahatsız etmeyelim derken pek zevki olmaz. Bu gece de dayım uzun kollarını bir kanat gibi açıp her gelen tepsiyi egemenliği altına alıp bağırıp çağırarak kendi takımını kazandırmaya çalıştıysa da olmadı. Sonraki telteli bizde kaldı.

Biz yüzük oyununu oynarken büyük bir tencerede hazırlanan ağda tepsiye dökülüp, katılaşması için bahçedeki kar’ın üzerine bırakılması gerekiyordu. Ben hemen tepsiyi aldım, bahçede teyzemin işaret ettiği yere kar’ın üzerine yerleştirdim. Bu arada hanımlarda gereken miktarda un kavurmaya başladılar. Un’un yavaş yavaş kavrulması epey bir zaman aldı ve mis gibi kokusu ortalığı sardı. Şimdi bu yazıyı yazarken bile sanki kokusu burnuma geldi. Bazen böyle olurum, bilmem sizde de olur mu? Bizim bağrışmalarımızı gülerek izleyen büyüklerde yüzük oyunu bittiğinden kendi aralarında sohbet etmeye başladılar. Sohbet konusu genelde teravih namazıdır. Mutlaka dikkatlerini çeken bir kişi veya bir olay olmuştur.

Gecenin ilerleyen saatlerinde “ağda artık katılaşmıştır getirsen de telteli çekmeye başlasak dedi teyzem.” Bahçeye çıktım “ ağda bahçede yok” geri döndüm ağda yok teyze dedim. Herkes şaşırdı “ koca tepsi nereye gider kurban olduğum” dedi teyzem. Benimle birlikte annemlerde çıktılar baktılar tepsi yok. İçerden gazla yanan gemici fenerini aldık hep birlikte arıyoruz, yok. Bu arada babamda geldi o da bizimle birlikte etrafa bakıyor. Yan tarafta jandarma bölüğü vardı. Babam “askerler duvardan aşıp da almasınlar” dedi. Teyzem “yok bu güne kadar bir kere olsun duvara yanaşıp da bahçeye bakmadılar” dedi. Durumu öğrenen akrabalar da içerde heyecanla bekliyorlar. Bizde gözümüze ilişen her yere bakıyoruz yok. Yer yarıldı içine girdi ya da göğe uçtu mübarek. Bu arada annemin siniri bozuldu ağlamaya başladı. Bilenler bilir, bu tür yiyecekleri hazırlamak saatler alır. Oldukça zahmetlidir ama zahmetli olduğu kadar da eğlencelidir. Bu geceki en büyük eğlencemizde, yiyeceğimiz tatlımızda buydu, ama ağda tepsisi bulunmazsa eğlencemiz hüsranla bitmek üzereydi. Cennetmekân annebabam, dedem Şükrü Bey kızmış gitmek için paltosunu bile giymişti. Gönlü yapılıp yeniden oturtuldu. Annemin ağladığını görünce babam sakladığı yerden, balkondan tepsiyi çıkardı. Yazının burasında değerli Süleyman Sökmen ağabeyimin şiiri geldi aklıma. “Uğut” unutuldu yapan nicoldu/ Telteli döküldü yerde zayoldu/ Gozellikler birer birer gayboldu/ “Haside” de şikarlandı bi görsen.

Önce şaşkınlıkla karışık büyük bir sevinç sonra biraz burukluk oldu. Peki, ağda nasıl olmuşta kimse görmeden balkona çıkmıştı. Cennetmekân babam bir ipin ucuna bağladığı kiremit parçasını daha önce balkondan ağdanın içine sarkıtmış ağda katılaşınca çekip balkona almış. Oysa bu saklama işi sık yapılan bir oyundu ama çok ciddi bir insan olan babamın böyle bir oyun yapacağı kimsenin aklına gelmemişti. Babam oyunu biraz uzun sürdürmüştü. İçeri girerken anneannem alçak sesle söyleniyordu “canı sağ olasıca gecemizi burnumuzdan getirdi.”

Anneannem babamın teyzesi idi, yani annem ve babam teyze çocukları idiler ve babam anneanneme teyze, dedeme de enişte diye hitap ederdi. Bu yüzden anneannem istese bunu yüzüne karşıda söyleyebilirdi. Ama öyle mübarek bir insandı ki, gelini olduğu meşhur Çerkez Gül Hanımla yıllarca uyum ve sükûnet içinde yaşamıştı (Bkz. Ceritzade Hüsnü Efendi ağıtı yazım). Ağda bulunduktan sonra ben dayımla, annem teyzem ile ayakta karşı karşıya durup ağdanın bir ucu birimizde öbür ucu birimizde elden ele uzatıp, sonra birleştirip çekerek beyazlatmaya çalıştık. Yeteri kadar beyazlanınca sini’nin (Üzerinde yemek de yenilebilen yuvarlak, bakır veya pirinçten büyük tepsi) etrafına dizilip oturduk. Tepsiye konan tepeleme kavrulmuş unun içinde bir taraftan ellerimizle hafif hafif sıkarken bir taraftan da daire şeklinde döndürmeye başladık. Ara ara da sekiz gibi yaparak üst üste katlayıp döndürmeye devam ettik. Bu çevirme işi epey bir zaman alır. Un ile birleşen ağda, çember şeklinde döndürdükçe tel tel olmaya başlar ve yavaş yavaş pişmaniyeye benzer ama asla pişmaniye gibi olmaz. Telleri biraz daha kalın olan bizim telteli’mizin tadı bambaşkadır, yemeyen bilemez.

Teltelimiz, yeterli inceliğe gelince tabaklara konup büyüklerden başlayarak servis edildi. Pekte güzel olmuştu ama o gece annemin yüzünü güldürmek mümkün olmamıştı.

19.12.2014

Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
ÇAPANOĞULLARI HADİSESİ BİR İSYANMIDIR? - 1 -
Yorumunuz sevgili a.kadir bey yerköy derebağı köylüyüm.tel.0 535 967 57 11.yozgat günleri ankara da Siyami YOZGAT ın yazdığı USAT romanı hakkında düşüncelerinizi rica ediyorum.okudum.şu sira tekrar okuyorum.selamlar
Ünal dursun -- 07.12.2018 23:57
NE ÇORBAYMIŞ BE!
Değerli dostum,
Çorba hakikaten yediden yetmişe herkes için çok değerli bir yiyecek. Teşekkür ediyorum. Bizim Köyden İnsan Manzaraları-1’i okumuşsunuz. Yorumlamışsınız. Varlığınız daim ola.
Kısacık bir ekleme yapmak isterim yine “çorba”ya dair. Bizim gibi çorba severin biri az kalsın yuvasını bozuyormuş. Bu çorba yüzünden canım. Şöyle olmuş: Adam eşinden her gün çorba istiyor. Çorbasız sofraya oturmuyor. Bir gün böyle, beş gün böyle… Kadıncağız usanmış. Bir gün tasını tarağını toplamış. Demiş ki kocasına:
-Ben anneme gidiyorum. Ne halin varsa gör!
Adam mutfak işinden pek anlamıyor. Yalvarır bir sesle:
-Hanım, çorba pişir de öyle git bari, deyip boynunu bükmüş. Kadıncağız hanımlığını yapmış. Annesine gitmekten vaz geçmiş.
İşte böyle aziz dostum. Selam ve saygıyla.
Mustafa Topaloğlu -- 07.12.2018 23:48
BİZ NELER GÖRDÜK
Sayın M. Kılıcaslan, lütfen capanoglukadir@yahoo.com.tr adresimden mail göndererek ya da Yozgat Gazetesinden telefonumu alarak bana ulaşınız. Selamlar.
ABDULKADİR ÇAPANOĞLU -- 30.11.2018 10:45
Bir yiğit beyzade, Çapanoğlu Halit bey
Merhaba , bende Çapanoğlu torunuyum ama tam hikayeyi bilmiyorum, Babannem zamanında bahsederdi bir süredir aklını yitirmişti ama geçmişi iyi hatırlıyor ara ara diyordu oda yeni rahmetli oldu 76 yaşında, bildiğim kadarıyla arap seyfi alaca köyündendi babası Mehmet Celal Çapanoğluymuş annesi İkbal Arslan çerkes kızıydı. Abisi de vardı Aydın oda vefaat etti genç yaşt pek bilmiyorum. Babası genç yaşta aklını kaybetmiş at çiftlikleri felan varmış zamanında birşeyler olmuş almışlar ellerinden , babasının mezarını bilmiyordu. Sadece İstanbul da vefaat etti kimsesizler mezarlığına gömülmüş sanırım. Dediğim gibi yarım yamalak bir hikaye yeni toprağa verdik üzgünüz ve merak ediyorum belki bir bileni vardır. Hayatı kısa sürede olsa yozgatta devam etmiş dayısı komsermiş babası vefaat edince yozgata dönmüşler bir köy adı veriyordu ama unuttum orada dayısı komsermiş karakolun karşısındaki evde kalırlarmış Çerkes kızı dediğim ikbal annem de bildiğim kadarıyla ceritmiş. Celal dedemin tek bir resmi mevcut ama dediğim gibi bilgiler yarım belki bir bilen vardır.
M.Kılıçaslan -- 28.11.2018 20:28
BİZ NELER GÖRDÜK
Bu yazını, en iyi üniversitelerin malzeme ve metalurji mühendisliği mezunu çocuklar bile yazamaz Ağabey, kutlarım seni, de niye mühendis olmamışsın ki
Bülent cerit -- 24.11.2018 15:19
BİZ NELER GÖRDÜK
Sayın Çapanoğlu,
Harika bir biçimde tasvir ettiğiniz bu kapkacak macerasını ben de aynen sizin gibi yaşayanlardanım, çünkü aynı nesil ve yaklaşık aynı çevredeniz..Rahmetli annem gözümün önünde canlandı mutfakta çalışırken. Zavallı memleketim! Geri kalmışlığın bedelini bizler ödüyoruz. Kullandığımız bu nesnelerin bıraktığı arızalar yaşlılık döneminde uzun yılların içinden geçerek bizlere yansıyor. Allah bizden sonrakilere acısın diyorum. Onlar bizim nesilden daha şanssız. Gerek dünya, gerek memleketimiz ölçeğinde.
Selam ve saygılar,
A. YAŞAR OCAK -- 23.11.2018 10:42
BİZ NELER GÖRDÜK
Teşekkür ederim bu kadar güzel eski-yeni günler anlatılmaz.bizim evde de bakır tencere vardı.çok iyi hatırlıyorum.elinize ve kaleminize sağlık.

ARTO KAZANCIOĞLU -- 23.11.2018 10:40
BİZ NELER GÖRDÜK

Yüreğine sağlık. Sıcacık bir yazı. Hep birlikte yasadığımız dönemler. Çok teşekkürler.
Güner Türkoğlu Gökay -- 23.11.2018 10:39
BİZ NELER GÖRDÜK
SEVGİLİ ABDÜLKADİR BEY,
ÇOK GÜZEL TARİHİ BİR YAZI OLMUŞ, ELİNİZE SAĞLIK, İLERDEKİ KUŞAKLARIN VE TARİHÇİLERİN YARARLANABİLECEĞİ BELGE NİTELİĞİNDE GERÇEKTEN.
SEVGİLER....SELAMLAR...
Selçuktayfun Ok -- 23.11.2018 10:38
SAYIN BEKİR BOZDAĞ’IN YOZGAT ZİYARETİ
Yorumunuz Sayın hocam çok güzel yazmışsınız fazlalığı var eksikliği yok yozgat var yozgatlı yok garip sahipsiz şehir tıpkı benim gibi öksüz garip tarihe bakarsak Cumhuriyet döneminde yapılan ortada cakili bir çivi yok bir bira fabrikası var olmaz olsun o bira fabrikası biz böyle iyiyiz.... sizi yeni tanıdım atalarimizin gurur duyduğumuz sahiplendigimiz Çapanogullarindan yozgat da bizim Capanogullarida bizim dediğimiz ismini namini duydugumuzda titredigimiz kendimize gelip heybetlendigimiz dedelerimiz özümüz canimiz....yazmaya devam edelim ama 1923 den bugüne kadar saygılarımla
Mustafa Aydın Turan -- 20.11.2018 09:05
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00