BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 23.01.2018 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
 
 
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
227
Dün
:
4936
Toplam
:
13340892
A'dan Z'ye A.Kadir ÇAPANOĞLU
Yozgat’ta resim merakı
capanoglukadir@yahoo.com.tr
Resim yapmak ilk çağlardan bu yana insanoğlunun merakı olmuştur. İlkel mağara resimleri bize o insanların yaşantısı hakkında epey bilgi veren en önemli belgelerdir. Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra bu sanat minyatür şeklinde değişikliğe uğrayarak biraz gözden düşmüşse de Osmanlı padişahları ve kimi paşalar dönemin ünlü ressamlarına portrelerini yaptırmaktan geri kalmamışlardır.

İşte bu dönemde Yozgat’taki Çapanoğlu Büyük Camii, Anadolu’daki büyük boyutlu ilk resimli cami olarak tarihteki yerini almıştır.

Duvarlarındaki hat ve bezemeler İstanbul’dan getirtilen dönemin en ünlü hattatları ve kalemkeşleri tarafından yazılmış, yine duvarlarındaki değişik çiçek ve meyve motifleri de dönemin ressamları tarafından resmedilmiştir.

Anadolu’nun ortasındaki bu münevver şehrin bazı konaklarında da duvar resimlerine rastlıyoruz. Ceritzade Şükrü Efendi’nin eski konaktan kalan selamlığında da bu duvar resimlerinden vardı. Çapanoğlu Muhlis Bey’in yaptırdığı Yozgat’ın ilk betonarme binasının (şimdiki BAĞ-KUR Konutları’nın olduğu arsa) bahçesinin arka kısmında bulunan eski ahşap konağın selamlığının tavan eteğinde de değişik çiçek resimleri ile ahşap tavanda yine ahşaptan yapılmış aşağı sarkan bir göbek ile ahşap nakışlarla süslenmiş bir tavanı vardı. Rahmetli babaannem Esma Hanımefendi, içinde mahalledeki çocukların oynadığı fakat tehlike arz eden bu binayı çocuklara bir zarar verir endişesi ile bilabedel enkazcılara vermiş, göbek tavan süsünü de bir köy camiine bağışlamıştı. Hangi köyün camisinde olduğunu bilemiyorum. Eğer bilen varsa ve bana bildirmek lütfunda bulunursa minnettar kalırım. Bu tarihi güzellikler maalesef önem verilip fotoğraflanamadığı için kaydı da tutulmadığından konaklarla birlikte yok olup gitti. Her biri zarafet örneği olan bu evler ve konaklar yıkılıp yerine bu çirkin betonlar dikildi.

Duvar resimlerinin en güzelleri şimdi müze olarak kullanılan Nizamoğlu konağının duvarlarında görülür. Anadolu Türk mimarisine göre yapılmış olan bu bina, içindeki süslemeleri ile önem taşıyor. Duvarlarında değişik çiçekler, kuş motifleri insan ve hayvan resimleri olan bu konak vaktiyle iki papazın evi imiş. Dolayısıyla iki “başodası” vardır. Binadaki duvar resimleri de o dönemin değişik olaylarını anlatan resimlerdir ki çoğunlukla Yozgat tarihini anlatır.

Müzeyi birlikte gezdiğimiz Gazi Üniversitesi Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hakkı Acun hocamdan aldığım bilgileri, kendisine teşekkürlerimle sizlerle paylaşmak istedim. Sofa tavan eteğindeki duvar resimlerinden birisinde içinde çift atlı çok güzel bir fayton var. Faytonun önünde ve arkasında atlı muhafızlar görülüyor. 1777- 1778 tarihli Osmanlı Rus savaşları nihayete erince, babası Süleyman Bey’in elini öpmek için payitaht’tan Yozgat’a gelen o sırada Vezir ve savaş sırasında Osmanlı Ordusunun Başbuğu olan Çapanoğlu Mehmet Celalettin Paşa’ya Padişah, yolculuğunun rahat geçmesi için çok güzel, kapalı bir fayton (kupa) hediye eder. Nitekim Yozgat’a gelen seyyahlardan Kaptan Frederick Barnaby (1861) seyahatnamesinde, “Çapanoğlu Süleyman Bey’in şehzadeleri şehirde süslü faytonlarla geziyor ve çok güzel atlara biniyorlar” denilmektedir. Seyyah, “şehzadeler ellerinde şahinleri, göğüslerinde altın sırmalar ve elmaslar ile gözleri kamaştıracak bir şekilde bu güzel atlara binip ava gidiyorlardı” diye, anlatıyor.

Yukarıdaki resmin yanında bir bina resmi var. Yapı itibariyle Süleyman Bey’in sarayının tıpa tıp benzeridir. Doğu yönündeki başodadaki bir resimde, bir dere, orman, atlar ve kazlar var. Bir zamanlar Yozgat’ta çok kaz varmış ve Yozgat kazı ile meşhurmuş.Rivayet o dur ki Yozgat’tan Amerika’ya götürülen bu kazların torunları bugün NASA Uzay Üssü’nü koruyormuş(Böyle bir kaynak varmıdır bilinmiyor). Başka bir resimde bir ormanda yılkıya bırakılan atları görüyoruz.

Batı yönündeki diğer başodadaki resim, dini bir sahneyi anlatır. Bu sahne Hz. Süleyman Peygamberi’n adalet sahnesidir. Resmin altında yapıldığı tarih yazıyor 1871. Bu resimde iki kadın iki asker bir cellât ortada bir sehpa üzerine yatırılmış bir bebek ve Hz. Süleyman’ı görüyoruz. Resimdeki iki kadın da ısrarla bebeğin kendisine ait olduğunu iddia ediyor. Süleyman peygamber cellada bebeği iki parçaya ayırmasını, her parçayı bir kadına vermesini emrediyor. Bunun üzerine kadınlardan birisi talebinden vazgeçiyor, “evet bebek bu kadınındır ona verin” diyor. Bu cevap üzerine Hz. Süleyman, bebeğin öldürülmesine razı olmayan kadının öz anne olduğuna hükmedip bebeği ona veriyor. Onun yanındaki resimde köşkler nehirler dağlar, ormanlar var. Başka bir resimde bir şehir görüyoruz. Yine ormanlık bir bölge, dereler, ağaçlarla çevrelenmiş mesire yerleri var. En önemlisi, evlerin hepsinin çatıları kiremitli, bu resimde muntazam bir şehir resmedilmiş. 17. Yüzyılda Evliya Çelebi birçok yerde kiremitli evlerden bahsediyorsa da o devirde İç Anadolu’da böyle kiremit çatılı evleri olan başka bir şehir yok. 1958 ve 1959 yıllarında iki yıl Niğde’de kalmıştık. Evlerin hemen tamamı dam evdi. Bu yakın tarih dikkate alındığında, Yozgat’ın 1800’lü yılların ortalarında ne kadar mamur bir şehir olduğu dikkat çeker. Yozgat’a gelen seyyahlar da anılarında bilhassa bu konuya dikkat çekmişlerdir.

Yukarıdaki resmin yanındaki resimde, mavi üniformalı muntazam sıra halinde bir tabur asker ve komutanları var. Bunlar Osmanlı askerine benzemiyor. Neden acaba? Yukarıda, bu evi papazlar yaptırmış demiştik. İşte onların zaman, zaman özlem duydukları Rus veya Fransız askerleri olabilir. Başlarındaki şaha kalkmış atın üzerindeki Napolyon olabilir mi? Kim bilir belki. Onun yanında yine çatıları kiremit olan bir şehirde büyük bir yangın resmedilmiş. Evlerin hemen tamamı yanıyor gibi. Alevler her yanı kaplamış. Ateş ve dumandan göz gözü görmeyecek bir hava. 1830’lu yıllarda Yozgat’ta büyük bir yangın olmuş, bu onun sahnesi. Başka bir resimde yine fesli bir adam var. Bir av sahnesi anlatılıyor. Başka bir resimde yine dini kitaplarda anlatılan bir sahne canlandırılıyor. Bir handa korku içindeki beş kişinin resmedildiği bir mekân. Şöminede yanan ateşle ısınıyorlar ve Hz. İsa ile ilgili sohbet ediyorlarken, içlerinden biri “Hz. İsa eğer peygamber ise haydi şu ateşin içinde görünsün” der. O anda ateşin içinde Hz. İsa’nın silueti görünür.

Resimlerden birisinde yine çatıları kiremit olan bir şehir ve üzeri dört sütun üzerine kubbeli bir çeşme var. Bu çeşmenin benzerleri bu güne kadar gelmiştir. Bu resimde bir de at üstünde ve başında batılı şapkası olan bir adam var ve önünde de başka atlar var. Bu adam 1861 de Yozgat’a gelen seyyah Frederick Barnaby. Barnaby, ava çok meraklı olduğundan Çapanoğlu Ahmet ve Çapanoğlu Derviş Bey’le sık sık ava gidiyor. Seyahatnamesinde bunları uzun uzun anlatır. Yine bir resimde daha kalabalık, tabur tabur Fransız askerleri ve başlarında Napolyon resmedilmiş.

Müzede mobilyalı bir saat var. Çapanoğlu Büyük Camii’nden alınıp buraya konulmuş. Kabininin içindeki ağırlıklarla çalışan enteresan bir saat. Başka bir resimde yine dere ve kazlar, tek bir aslan, bir köprü, koyunlar, aslanlar, keçiler atlar görüyoruz. Demek ki o zamanlar güney Anadolu’da aslan bile varmış.

Diğer odaya geçildiğinde ağaçlık bir alanda yine yılkıya bırakılan yaşlı atları görüyoruz. Her mevsimin şartlarını doğada kendi başlarına yaşayan bu hayvanlar, doğa şartları ile başa çıkmayı öğrenirken aynı zamanda da vahşileşiyorlar. Başıboş ve toplu halde dolaştıklarından bunlara hergele de denir. O zamanlar çamlıkta da böyle yılkı atları varmış. Resme dikkat edilirse atların yanında bir manda (camız) olduğu görülür. Osmanlı’da manda pek bilinmezmiş. İlk defa saraya götürüldüğünde herkes merakla görmeye gelmiş. Peki, bu mandalar Türkiye’ye nasıl gelmiş. Onu da Hakkı Hoca’mdan dinleyelim. O yıllarda Amerika’da meşhur Kuzey-Güney Savaşı var. Avrupa’da da tekstil üretimi var ve üretimde kullanılan pamuğun neredeyse tamamı Amerika’da üretiliyor. Kuzey-Güney Savaşı uzun sürünce üretim yeterli olamıyor ve Avrupa’da pamuk sıkıntısı başlıyor. Avrupalı pamuk üretecek iklime sahip yer aramaya başlıyor. Uygun yer Çukurova oluyor. Burada yetişen pamuk Avrupa’dakinden daha kaliteli çıkıyor. Pamuk ziraatı Türkiye’de bilinmediğinden, Avrupa ve Amerika’dan bu işi bilen zenciler getirtiyorlar. Zamanımızda Mersin yöresinde yaşayan zenci benzeri vatandaşlarımız bunların torunları oluyor. Bu adamlar tarlalarda çalışırken aslan gibi vahşi hayvanların saldırılarına maruz kalıyor ve hayatlarını kaybediyorlar. Bunun üzerine üreticiler önlem alınması için padişaha başvuruyorlar. Konu araştırılıyor. Vahşi hayvanlardan korunmakta mandaların uygun olduğu öğrenilince Hindistan’dan bol miktarda Manda getirtiliyor. Mandalar tarlaların kenarlarına serbestçe bırakılıyor. Bir saldırıda mandalar hemen daire şeklinde bir araya geliyor, insanlar da bu çemberin içine girip vahşi hayvanlardan korunuyorlar.

Resimlerden birisinde develer var. Bunlar Yozgat’a gelen tüccarların develeri olsa gerek. Yozgat’ta develik isminde bir mahalle de var. Bu mahallede develerin barındırıldığı ahırlar varmış ve develer orada dururmuş. Neden bu resimlere konu olmuşlar derseniz? Şundan dolayı. Yozgat soğuk iklim memleketi olduğundan Yozgat’ta deve olmaz, develer pek bilinmezmiş, çoluk çocuk deve gördüğü zaman ilgi ile izlermiş. Bu nedenle bu resme ilham kaynağı olmuşlar. Başka bir resimde fesli bir avcı var. Tüfeğini doğrultmuş ateş ediyor. Çapanoğlu Ahmet Bey veya Derviş Beyler’den birisi olabilir. Resmin öbür kenarında yine batılı şapkası ve yanında siyah atı ve av köpeği ile Kaptan Barnaby’i görüyoruz. Resmin devamında bir denizkızı ile yılan yiyen leylekler var. Burada resmedildiğine göre mutlaka bu yılanların da bir hikâyesi vardır.

Hakkı Hocam’ın dediğine göre, bu resimler Türk resim sanatı açısından son derece önemli imiş. Bu dönemde Yozgat’ta resimlendirme geleneği çok sevilmiş ve kullanılmış. Bunun da nedeni Çapanoğulları imiş. Çünkü aileden birçok kişi vezir, müşir (maraşal), kazasker, kapucubaşı vs. olarak İstanbul’da sarayda görevlidir. Orada gördüklerini kendi evlerinde taklit etmişler. Yozgat’ın varlıklı aileleri de bu geleneği sevmişler ve kullanmışlar. Ne iyi etmişler.

22.01.2012

Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
YOZGAT KÜLTÜR MERKEZİ
Değerli dostum,
Yozgat Kültür Merkezi, İstanbul’a yolum düştüğünde ilk ziyaret edeceğim mekan olacak. Bu merkezi böyle dört dörtlük inşa etmek her babayiğidin harcı değildir. Ellerine sağlık bu yolda gayret gösterenlerin. Siz de inşayı taa baştan alıp merkezin sunuma hazır hale geliş aşamasına kadar geçirdiği evreleri, verilen mücadeleyi ve gayretli çalışmaları ne güzel anlatmışsınız. Varlığınız daim ola aziz dostum.
Ben de Yozgat Kültür Merkezi’nin yapımında ve yaşatılmasında insan üstü gayret gösteren Sayın Başkan Ahmet Yılmaz başta olmak üzere, maddi manevi destek veren herkese candan teşekkür ederim.

Mustafa Topaloğlu -- 22.01.2018 14:30
CEP TELEFONU YASAKLANSIN MI, YASAKLANMASIN MI?
Abdülkadir Bey,
Eskiden Mafialar vardı, her taraflar bunların kontrolündeydi. Kanun kuvvetleri bile bunlarla uğraşamazdı. Şimdilerde bunlar bitti gibi göründüysede bu sefer MEDYA MAFİACILIĞI BAŞLADI!.Yok artık makinalı ile taramıyorlar ama milyonların önünde delilsiz, evraksız, kulaktan gelen yalan dolanlarla İNSANLARI LEBLEBİ GİBİ HARCIYORLAR.
Diyeceksinizki ülkede kanun var, mahkemeler var. YOK...ben inancımı kaybettim. Şayet bu ülkede kanun olsaydı bir kere bu medya mafialarına DUR DERLERDİ. Ama birde şu var hani derler ya '' bu başa bu tarak '' ayni öyle. Böyle seyirciye böyle show. Ülkelerde TV programlarının içeriğini seyircinin isteği belirler. Şu an kaç milyon Türk sınırımızda ne oluyoramı bakıyor yoksa kim ile kim
''ne!'' etmiş o programlarımı seyrediyor?
Bu gündüz programlarında güya avukatlar var !!! Yahu bu kadar belgesiz itelemeye, kariyer sahibi insanları rezil etmeye, aile mahremiyetini car car car açıklamaya ne HAKLARI VAR ?
Heye heye taşıyın mahkemelere...Kanal kiminmiş ? Showu yapanların arkalarında kimler varmış, reytingden kaç para dönüyormuş...
Şöyle bitireyim, BAZEN SERT KAYALARADA ÇARPILIR !
hamiyet Nagel -- 17.01.2018 14:43
ŞU HRİSTİYAN BAYRAMI
Sayın Abdulkadir Çapanoğlu,
Yeni yıl olgusunu irdeleyişinizden dolayı sizi kutluyorum. Okuma kültürü çok zayıf bir toplum olduğumuzdan insanlarımız çok rahat yönlendirilebiliyor. Bir de bilinçli biçimde yapılan yanlış yönlendirmeler devreye girince iş çığırından çıkıyor. Kendi kültürel değerlerimizi başkalarına öyle kolay kaptırıyoruz ki anlatmak olanaksız. Çünkü bu değerlerimizin farkında değiliz. Yeni yıl olayı da böyle. İslamiyetin benimsenmesinden önce kutladığımız yeni yılı, kendi kültürümüz çerçevesince tüm dünyaya yayacağımız yere, özellikle Batı kültürünün dinsel yaklaşımlarına teslim etmişiz kendimizi. Kuşkusuz biraz da İslamiyetin bazı kesimlerce bir çıkar aracı olarak kullanılmasının da bunda etkileri var. Durum böyle olunca ne yazık ki insanların bir özel günü çoluk çocuklarınca eğlenerek geçirmesi bazı çevreleri rahatsız ediyor. Acaba yazınızı okuyunca yeni yıl kutlamalarına bir Hıristiyan geleneği olarak bakanlar ne diyecekler?...
Saygılarımla.
Muhsin Köktürk -- 01.01.2018 18:43
CAHİLDİM DÜNYANIN RENGİNE KANDIM
Koskoca bir şehirde böyle saçma sapan bir pazar anlayışı olurmu. Pazar yeri diye yaptıkları yerde otopark yok, süt yoğurt pazarı yozgatın bir ucunda sebze meyve pazarı öbür ucunda böyle bi pazar Yozgat Yozgat oldu olalı görmedi. Rezalet diz boyu efendiler sahipsiz memleket. Herşeyin bir kuralı usulü kaidesi olur. Pazar pazar benzemez oldu. Böyle gidrse bırakın çoruma semer satmak için getmeyi, yakın zamanda 1 kilo süt almak içinde gitmek zorunda kalacağız.
Adınız ve Soyadınız -- 13.12.2017 14:27
BİR ANI
Sayın Çapanoğlu, gönderdiği yazısından girişimci bir ruha sahip olduğunu tahmin ettiğim Sayın Nusret Alper beyi tebrik ediyorum. Keşke aynı karakterdeki kişiler dernek gibi, kooperatif gibi bir çatı altında örgütlenebilseler. Basından takip ettiğim kadarı ile Yozgat kadınları erkeklerinden daha cesur ve daha girişkenler. Hâlbuki, Yozgat’ımız birçok konuda bakir sayılır. Üzüldüğüm bir taraf da kendi esnafımız varken dışardan gelen esnafın açtığı işyerlerine Yozgat yerli halkının daha fazla itibar etmesi. Bu arada Sayın Belediye başkanımızın gerek lise caddesindeki gerekse kuyumcular caddesindeki düzenlemesinden sonra alışverişte sanki daha bir canlanma olduğu izlenimi taşıyorum. Umarım öyledir. Saygılarımla.
SUDE ÖZTÜRK -- 07.12.2017 10:45
PAZARDAN PAZARA
Sayın Çapanoğlu,
Pazardan pazara yazınızı üzülerek okudum. Meyve sebze pazarı ile süt yoğurt peynir pazarının birbirinden uzakta olmasının sebebini anlayamadım. Şehirlerin pazarlarında hepsi aynı pazarın içinde ama kendilerine ayrılan yerlerde olurlar. Bu pazarlarda o kadar çok çeşit var ki mutfak eşyası satanlar, giysi satanlar, güneş gözlüğü satanlar, iç çamaşırı satanlar, ayakkabı satanlar vs. Yozgat pazarında ise bunlar değil köylünün getirdiği ve kendi ürettiği ürünleri kolayca pazarlayabilmesi isteniyor. Umarın Belediye Başkanlığı ve Valilik buna göre tedbir alırlar. Bu araştırma yazınız için sizi kutluyorum. Saygılarımla
SUDE ÖZTÜRK -- 23.11.2017 12:44
PAZARDAN PAZARA
Bu yazanlar doğru ve Yozgat gerçekten bu hale geldiyse Yozgat bitmiş demektir. Alıcının satıcının köylüsüyle kentlisiyle tüm ahalinin pazardan ihtiyaçlarını karşılayabileceği pazar yeri yapılamıyorsa boş yere organize sanayi yapmaktan, sanayileşmekten, tarımı güçlendirmekten bahsetmesin kimse yazık çok yazık. Oysa istimlak edilip güzel bir haftA alık pazar yeri yapılsa alıcı da satıcı da yaşadığı bu sıkıntıdan kurtulur.
RIZA KAYACAN -- 22.11.2017 15:27
PAZARDAN PAZARA
Yazınızı Yozgat Ziraat Odası Başkanı, Damızlık Büyükbaş Hayvan Yetiştiricileri Birlik Başkanı, Kücükkbaş Hayvan Yetiştiricileri Birlik Başkanı, Ticaret Odası Başkanı ve Yozgat Belediyesinden okuyan oldu mu çok merak ediyorum. Yozgatta salı günleri süt yoğrurt almak, yerli sebze meyve almak için ayrı ayrı pazar yerleri canımıza tak etti. Nerde bu köylünün ziraat odası başkanı niye sahip çıkmıyor Yozgat köylüsüne,alıcıyıda düşünen yok satıcıyıda
Ahmet Bulut -- 21.11.2017 13:20
PAZARDAN PAZARA
Sayın Çapanoğlu Beyefendi; Eskiden tüm ahali, köylü kentli bir birini tanırdı. Babam Rahmetli, ilçe köylerinde yaşayan insanların, kim kimle akraba onların bile seceresini bilirdi. Elbette ki, alış veriş, yol arkadaşlığı, borç alma gibi durumlar insanları bir birine yaklaştırıyor kaynaştırıyordu. Eski hayatlar zor, meşekkatli fakat bir o kadar da neşeli, mutlu, paylaşımcı yaşanırmış. Şimdi bankalar borç urganını insanların boynuna geçiriyor. Kimse kimseyi göremiyor.

Yine ince iğneyle kuyu kazıp, geleceğe miras hazırlamışsınız.

Saygı ve hürmetlerimle Selamlar
Kadriye ŞAHİN -- 20.11.2017 22:26
PAZARDAN PAZARA
Sayın Abdulkadir Çapanoğlu,
Yazınızı ilgiyle okudum. Şöyle çocukluk günlerine döndüm bir an. Babamla o salı pazarlarında alışveriş ettiğim günler geldi aklıma. Her şeyin en doğalını ilk elden alıp yerdik. Hiç unutmam, üzümü kasayla alırdık köylülerden. Canlı tavuk, yağ, yoğurt, şimdi arayıp da bulamadığımız organik yumurtalar, daha neler neler...
Ne kaldı ki geçmişin o güzelliklerinden?... O birbirinden bağımsız, bahçeli evler yok oldu. Güzelim "Bademlik" yok oldu. Çamlık o eski özgün havasını yitirdi. O nostaljik faytonlar ortadan kalktı. O eski komşulukların yerinde yeller esiyor şimdi. Kısacası geçmişin tüm güzellikleri silindi belleklerimizden.
Deşme yaramı be kardeşim, deşme! İnan ki gözlerim yaşarıyor o çocukluk günlerimi anımsarken. Ah nerede o eski günler?...
Muhsin Köktürk -- 20.11.2017 21:47
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
 
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00