BİZİ TAKİP ETMEK İÇİN TIKLAYIN

                
 17.09.2019 YOZGAT'IN ve YOZGATLININ GAZETESİ SIK KULLANILANLARA EKLE  
 
 
Arama
 
Google
 
Şu anda
:
206
Dün
:
4716
Toplam
:
17146118
Ezber Bozan Sürur ÖZTÜRK
Çarşıdan, pazardan...
surur-ozturk@hotmail.com
Çarşılar ve pazarlar, farklı sebeplerle de olsa, özellikle son 10 yıldır sürekli gündemimizde… Bazen kısaca “AVM” diye tabir edilen alışveriş merkezleri konulu tartışmalardan dolayı; bazen tarihî yapıların zarar görmesinden, yok edilmesinden ya da hatalı restorasyon çalışmalarından dolayı… Yaşamakta olduğumuz son ekonomik kriz de, fiyat artışları ve yükselen enflasyon sebebiyle çarşıları ve pazarları gündemimizde tutmaya devam ediyor…
Ben bu yazıda, Bozok Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yunus Özger’in “Osmanlıdan Cumhuriyete Yozgat Yöresinde Kurulan Haftalık Pazarlar ve Panayırlar” başlıklı makalesinden iktibaslarla, sizi geçmişin ilk pazarlarına, çarşılarına götüreceğim. Kısa süreli bir gezinti olacak bu…
“Pazar” kelimesinin Farsça “bazar” kelimesinden dilimize geçtiğini hatırlatan Özger, öncelikle pazarın mahallî seviyede ve küçük alışverişleri ihtiva ettiğini kaydediyor. Türkçeye Grekçe’den geçmiş olan panayırın ise ya bölgesel, ya ulusal yahut da uluslararası alana hitap eden büyük pazarlar olduğunu belirterek bir tanımlama yapıyor.
Özger’in verdiği bilgiye göre Osmanlı coğrafyasında panayırlar, devletin izniyle açılıyormuş. Yozgat merkezde ilk haftalık pazar ise, Çapanoğlu Süleyman Bey’in teşebbüsüyle 1793’te pazartesi günlerinde kurulmuş. Pazar, iltizam sistemiyle genellikle Bozok Sancak beyleri tarafından işletilmiş. Sonraki dönemde Akdağmadeni, Budaközü ve Boğazlıyan’da da haftalık pazarlar açılmış. Bunun dışında Yozgat yöresinde geniş ticarî hacimli panayır da kurulmuş.
Prof. Özger, Panayırla ilgili eldeki mevcut en eski vesikanın, şimdilik 1855 tarihli olduğunu belirtiyor ve ekliyor:
“Panayırda çoğunlukla hayvan alım satımı yapılmakla beraber, el işi ve sanat ürünleri de satılmıştır. Salnamelere göre panayıra genelde yakın şehirlerden katılım olmuştur. Ancak bazen Maraş, Halep ve Şam gibi uzak yerlerden de buraya iyi cins atlar getirilmiştir. Panayırın güvenliğini sağlamak için idareciler yoğun çaba harcamışlardır.”
Özger’in verdiği bilgiye göre sığır vebası, kuraklık ve bazı asayiş meseleleri, panayırı olumsuz etkilemiş.
Yozgat’ın içinde bulunduğu Bozok Sancağı’nda muhtelif dönemlerde çeşitli mahallî pazarlarla birlikte iki ayrı panayır kurulmuş. Bunlardan ilki, kayıtlarda “Bozok Pazarı” olarak geçiyor. Bu pazarla ilgili en eski belge, 9 Nisan 1585 tarihli bir mühimme kaydı. Rum Beylerbeyilerine ve yeni il haslarının toprağında bulunan kadılara hüküm şeklindeki söz konusu vesika, yeri tam olarak tespit edilemeyen “Furun Tepe” ya da “Kurun Tepe” adlı mevkide inşa edilmiş bulunan mescidi tahrip edenlerin yakalanarak İstanbul’a gönderilmesiyle ilgili. Bahsi geçen mevki ise “Bozok Pazarı’nın yakınında” olarak tarif ediliyor.
Bu mühimme kaydı, bölgede Bozok pazarı adıyla 16. yüzyılın sonlarında bir pazar
kurulduğunu gösteriyor. Burasının günümüz Yozgat merkezi olma ihtimali ise oldukça
düşük; çünkü “Yozgat” adı ilk defa 1575-1576 tahrirlerinde Baltı Nahiyesi’ne bağlı bir karye olarak geçiyor. Yozgat’ın gelişmesi daha geç dönemlerde Çapanoğulları ile birlikte başlamış.
Haftalık Pazar nasıl kurulmuş?
Prof. Dr. Yunus Özger’in naklettiğine göre, Yozgat merkezinde haftalık pazar kurulması fikri ve teşebbüsü ilk olarak Cabbarzade [Çapanoğlu] Süleyman Bey tarafından 22 Şubat 1793 tarihinde gündeme getirilmiş.
Süleyman Bey, İstanbul’daki işlerini icra eden kethüdasına gönderdiği kaimede,
kadimden beri karargâhları olduğunu söylediği Yozgat’ta herhangi bir pazar
bulunmadığından, kasabanın fukara ahalisinin ihtiyaç duyduğu malzemeleri temin
edemediğini dile getirmiş. Halkın bu ihtiyaçlarını karşılamak için yaz kış demeden, zamanlı zamansız komşu belde ve kasabalara gitmekten başka çaresi olmadığını belirtmiş.
Süleyman Bey, ahalinin bu haliyle kemâl mertebe zahmet ve meşakkate düştüklerini
Söyleyerek, kethüdasından meselenin uygun bir zaman ve zeminde ve
uygun bir dille Reisülküttap Efendi’ye iletilmesini ve bunun için gerekirse miri hazineye otuz kırık kuruş ödeme yapmasını istemiş. Ardından meselenin mutlaka halledilmesi gerektiğini sıkıca tembihlemiş.
Cabbarzade’ye göre halkın sıkıntılarını giderecek çözüm, Yozgat merkezde haftada bir gün pazartesi günleri pazar kurulmasının sağlanmasıdır. Süleyman Bey,
kaimenin alt kısmına düştüğü notta “…benim mürüvvetli sultanım, bu pazar maddesinde kâr u kisb dâiyyesinde değiliz, mutlak ahâlinin du‘âsını celbe sa‘ydır tanzîmine himmetleri me’mûldur…” ifadelerini kullanmış…
Yani Çapanoğlu, Pazar işini herhangi bir para kazanma düşüncesiyle gündeme getirmediğini, aksine halkın çektiği ıstırabın son bulması için uğraştığını beyan etmiş ve bunun yapılması halinde ahalinin hayır duasının alınacağını söylemiş. Ayrıca Yozgat’ta herhangi bir pazar olmadığından söz etmesi, izni istenilen hafta pazarının Yozgat’ın ilk pazarı olduğunu gösteriyor…
Yozgat tarihinde çarşı Pazar konusuna ilgi duyanlar, daha ayrıntılı bilgi için söz konusu makaleye müracaat edebilirler…
Hürmet ve muhabbetle…

31.12.2018

Sosyal  Medyada  Paylaş

     
YAZARIN DİĞER YAZILARI
OKUR YORUMLARI
Çöven yetiştirip helva ve lokum üretebilir miyiz?
Hocam ben 60 yillarin sonlarna dogru
Tahta kalede bir kuru yemis cide
Calistim o zamanlar coveni Vanin Ercis
Kazasinda kokleri yarim metre yerin
Altindan cikartilir kurutulur ve islem
3ay surerdi ve
Helvacilara satilirdi.

Saygilarimla
Rafet
Adınız ve Soyadınız -- 09.02.2014 13:13
ÖZTÜRK'DEN SESLİ K.ARSLAN YORUMU
Sayın Öztürk, Sizin sesli yorumunuzu dinlemeden önce Sayın Arslana Yozgatın imarı konusunda bir yorum göndermiştim. Görüyorümki tevafuk olmuş. Aynı düşünceler üzerinde fikir birliği yapılmış.Aklın yolu birmiş. Yozgat çevreye yayılmadan önce, Yozgat'ın merkezindeki imarın değişmesi kat farkının yükseltilmesi, az yerde çok insan barındırma gayreti içinde olunması gerektiğini düşünüyorum.Sizinde söylediğiniz gibi, bu durum müteahhitlerin dürümüne yağ olacak. ne var ki, Yozgat halkı da en eski mahallelerin enkaz haline gelmiş barınaklarının altından kalkacak güce sahip değiller.Yozgat'ta imar değişikliği yapıldığı zaman bu şehrin dışarı taşma durumu yirmi yıl daha ertelenmiş olur.Çovalın içindeki buğdayla mı daha kolay başadersiniz yoksa sergideki buğdayla mı?Bir şehir alanını genişlettikçe daha masraflı hal alacağı aşikardır.Şehrin içindeki alt yapı yerine oturmamışken dışarı taştıkça daha bakımsız yollar, ulaşımsızlık, güvenlik,alt yapı,elektrik su sorunları dahada artacaktır. Umarım bunlar gözardı edilmeden karar verilir.Şehri büyütmek çok zor değil. Ofisüstü yirmibeş yıldır yolsuz.ulaşım başlı başına bir sorun. Toki yerleşim mahalleleri yolsuz.Şehri dışarı taşıyıp kendi haline bırakmak, çamur içine batırmak şehri kalkındırmak olmasa gerek. Aydınlattığınızdan dolayı teşekkürler selamlar.
Suzan Susam -- 16.01.2014 20:43
KİM HANGİ MAKAMA GELECEK ?
Çok güzel yazmışsınız..uyuyanların uyanması dileğiyle..
bir garip yolcu -- 16.11.2013 22:31
KİM HANGİ MAKAMA GELECEK ?
Sayın Öztürk,son günlerin en önemli gündemi Suriye olayları ve Türkiye'nin Suriye'ye karşı tavrı, bu tavrın sonuçları, bedelleri neler olacaktır?Türkiye bir oyuna mı getiriliyor? Gündem konusu düşüncelerinizi, gündemi takip eden ve yorumlayan bir yazar olarak yazılarınızı sabırsızlıkla bekliyoruz.

Allah'a emanet olunuz.
SUZAN -- 29.08.2013 16:16
Hükümeti değil Erdoğan’ı devirmek istiyorlar
Selam ,sayın öztürk bu halkın bir isteği var vatana,çalışanların haklarına ,toplumun duyarlarına ve insan haklarına,saygı yuyulması bunu sizde güzel dile getirmişsiniz .Çalışan emekcilerin işlerine iade işlemlerinin derhal yapılıp halkın çalışma barışı sağlanmazsa ülkemizde huzur olmaz salıcakla kalın.
mahmut ERDEM -- 10.06.2013 08:54
Hükümeti değil Erdoğan’ı devirmek istiyorlar
bu teşhise yorum yok.[ inandırıcı bulmadım. selamlar]
hasan baycan -- 06.06.2013 15:36
Basın işinizi kolaylaştırdı ama farkında değilsiniz...
Siz henüz öğrenemediniz mi, AKP yandaş olmayan hiçbir gazeteyi beğenmez.
ali -- 14.05.2013 16:20
Göçün tek sebebi işsizlik mi?
ellerine ve yüreğine sağlık yine enteresan bir konuyu irdelemişsiniz.yozgat insanında staretejik miyopluk var gibi geliyor bana uzun yıllardır kendilerine söylenen ve vaadlerinlerin peşinden koştular ama söylenen ve verilen sözlerin araştırmak takip etmek gibi bir olgu geliştirilemedi bu sözü verenler bunu sermaye olarak kulladdılar vede kullanmaya devam edeceklerdir nasıl olsa kımse tarafından sorgulanmayacağınadan eminler bu durumdan dolayı tüm gayretler sonuçsuz kalmaya mahkumdur.örnek mi istiyorsunz STK ların bahseddiğiniz vede yazdığınız konu ile ilgili biraraya gelmek gibi bir tutum sergileyecenini hayel bile edemiyorum.
hasan baycan -- 11.05.2013 15:29
Yozgat Blues’da Yozgat yok
Sahipsiz insanların sahipsiz şehri. Çapanoğlu Süleyman Bey’den sonra her dönemde her şekilde kullanıldı. Bazen din ile bazen milliyetçilik ile ama çoğu zaman ağızlara çalınan bir parmak bal ile oyları alınıp sonra kaderine terk edildi. İrfan sahipleri uyan Yozgat diye çırpındıkça uyumakta ısrar eden bir şehir. Şimdi de Çerkez Ethem filmi ile birkaç kişinin menfaatı uğruna yine ağızlarına çalınacak bir parmak bal uyutulmaya çalışılıyor.Kellim kellim la yenfa.
ABDULKADİR ÇAPANOĞLU -- 15.04.2013 11:14
Sessiz çınara vefa
ben yozgat gazetelerini ve internet sitelerini devamlı takip ederim.İlk defa kıskançlık duygularını bi yana koyarak tamamen iyi duygularla ve hiç bir abartıya kaçmadan kuddusi beyin de işaret ettiği gibi bi meslek büyüğünün hakkını teslim eden bi yazıya rastladım.eğer yozgatlılar birbirlerini kıskanmaz da böyle birbirlerinin hakkını teslim ederse o zaman zihniyetini düzeltmiş olur..kıskançlık yozgatlıyı perişan ediyor.hepimizin birbirini desteklemesidoğruları anlatması lazım. Yani sizler gibi..tebrik eder,saygılar sunarım.
turan -- 17.03.2013 14:05
YAZARA GELEN DİĞER OKUR YORUMLARI
1
Yozgat Gökhan BALCI
YOZGAT GAZETESİ WEB SİTESİ Yayın başlangıcı Mart 2006
YOZGAT Gazeteclik, Matbaacılık ve Reklamcılık Ltd.Şti. Kurucusu : Osman Hakan KİRACI
© Copright (Tüm Hakları Saklıdır. ) izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılmaz
Tel : 0 (354) 212 46 46 Sitemiz Basın Meslek ilkelerine uymayı taahhüt eder. / yozgatgazetesi@yahoo.com
FAX: 0 (354) 217 49 00